The Cool Air I Cannot Send Home: I Sit in American Air Conditioning While India’s Poor Are Evaporated by Heat

In May 2026, Reuters reported that the temperature in Banda, Uttar Pradesh, had reached 48°C that week. From March to June 2024, India recorded more than 40,000 suspected heatstroke cases and 110 confirmed deaths; during the same period in 2025, it recorded more than 7,000 suspected heatstroke cases and 14 confirmed deaths. A UC Berkeley study estimated that a single day of extreme heat in India could cause around 3,400 excess deaths, while a five-day heatwave could cause nearly 30,000 excess deaths. The study also pointed out that official statistics may severely undercount heat-related deaths, and that economically weaker regions such as Uttar Pradesh and Bihar bear a disproportionate share of the death burden. (Reuters)

I sit in my apartment in America.

The air conditioner is on.

The room is steady at 72 degrees Fahrenheit.

Outside the window, there are trees, grass, and a quiet parking lot.

There is cold water in the refrigerator.

There is a charger next to my phone.

If I feel hot, I only need to move one finger to lower the temperature.

Then I open my phone and look at the weather in India.

Uttar Pradesh.

Bihar.

Madhya Pradesh.

Rajasthan.

Gujarat.

One place after another is covered in red heat warnings.

The temperatures are in the forties Celsius.

Some places are approaching, or even exceeding, 47 or 48 degrees Celsius.

The numbers on the screen are quiet.

But I know this is not ordinary heat.

This is heat that kills.

Heat that makes old people unable to breathe.

Heat that makes outdoor workers dizzy, vomit, and collapse.

Heat that turns tin roofs into ovens.

Heat that keeps slums hot even through the night.

Heat that fills hospitals with dehydration, heatstroke, and heat exhaustion.

Heat that quietly kills the people in a country who have the least voice.

Sitting in America, looking at these reports, my first reaction is to open my banking app.

I want to send money home.

To buy an air conditioner.

To buy fans.

To buy an inverter.

To buy batteries.

To buy a water tank.

To buy medicine.

To buy anything that can still be bought.

I thought dollars could solve at least part of the problem.

I thought that if I worked one more shift in America, saved a little more money, my family could move a little farther away from death.

I thought poverty meant not being able to afford an air conditioner.

Only later did I understand that poverty is not that simple.

Poverty is not merely being unable to buy an air conditioner.

Poverty is buying an air conditioner and still not having stable electricity.

Poverty is not merely being unable to buy a fan.

Poverty is a fan becoming a dead piece of metal during a power cut.

Poverty is not not knowing that heatwaves are dangerous.

Poverty is knowing the danger and still having to go out to work.

Poverty is not not wanting to live.

Poverty is being unable to purchase the conditions needed to survive.

And what is even crueler is this:

Sometimes the problem is not that you personally have no money.

It is that the whole system has not given you the basic infrastructure to stay alive.

My mother says on the phone:

“Don’t worry. We’re fine.”

Indian parents are always like this.

They are too hot to sleep, but they say they are fine.

The power is out for more than ten hours, but they say they are fine.

The water pressure is low, but they say they are fine.

They feel unwell, but they say they are fine.

They know their child is working hard overseas, so they do not want the child to worry.

But I can hear it.

I can hear the suffocating heat after the fan stops turning.

I can hear her fatigue when she drinks water.

I can hear the dizziness she does not want to admit.

I can hear the silence of someone afraid of making me worry.

I ask her:

“Did you turn on the air conditioner?”

She says:

“The power is out.”

I ask:

“What about the fan?”

She says:

“No electricity for that either.”

I say:

“Then go somewhere cooler.”

She pauses for a moment and says:

“Where is there somewhere cool?”

That sentence leaves me speechless.

Where is there somewhere cool?

For the rich, this is an easy question.

There are air-conditioned rooms.

Shopping malls.

Cars.

Generators.

Private hospitals.

Offices.

Vacation homes.

Stable electricity.

Backup power.

Water.

Time to avoid the hottest hours.

But for the poor, where is there somewhere cool?

Home is not cool.

The street is not cool.

The construction site is not cool.

The brick kiln is not cool.

The field is not cool.

The market is not cool.

The bus stop is not cool.

Even the hospital corridor may not be cool.

They do not fail to understand heat.

They simply have nowhere to escape.

That is what makes me most angry.

Extreme heat is not a sudden killer.

A heatwave is not an earthquake without warning.

The weather forecast knows.

The government knows.

The electricity department knows.

Hospitals know.

Urban administrators know.

Employers know.

Everyone knows summers are becoming hotter.

Everyone knows the poor are most at risk.

Everyone knows the elderly, children, outdoor workers, people with chronic illnesses, and residents of slums are the most likely to die.

And yet, every year when the heatwave comes, it is still them who die.

Why?

Because they are poor.

Because they have no influence.

Because they have no voice.

Because when they die, the stock market does not shake.

No minister resigns.

No wealthy neighborhood loses power.

No major project stops.

No city promotional video goes dark.

Their deaths are too quiet.

As quiet as dust.

A single breath of wind, and they are gone.

When I saw the research data in America, I felt cold inside.

Some studies estimate that a single day of extreme heat in India may cause thousands of excess deaths; if the heatwave lasts several days, deaths can rise sharply.

But the official death numbers often look absurdly small.

Dozens.

Hundreds.

Maybe a little more.

Then it ends.

But I want to ask:

Do the elderly who suddenly die after a heatwave count?

Do those whose heart disease, kidney disease, or respiratory disease worsens in extreme heat count?

Do those who collapse at construction sites, brick kilns, fields, and roadsides count?

Do those who never make it to a hospital, never receive a death certificate, and never have their cause of death properly recorded count?

Do those who die because of power cuts, water shortages, and overcrowded hospitals count?

If only the word “heatstroke” is written into statistics, many people will disappear from death itself.

It is not that they did not die.

It is that their deaths are not recognized as deaths caused by heat.

This is a second death.

The first time, heat kills them.

The second time, statistics erase them.

Of course the government can say:

“We have issued heat warnings.”

“We have advised citizens to avoid going out at noon.”

“We have taken measures.”

“We are strengthening power supply.”

“We are investigating the causes of death.”

These words all sound familiar.

But I want to ask one question:

How does a daily wage worker avoid going out at noon?

If he does not go out, he has no wages.

If he has no wages, he has no food.

How does a construction worker avoid the hottest hours?

Will the boss still pay him?

How does a street vendor stop selling?

One day without a stall means one day less food for the family.

How does a farmer not go to the fields?

Will the crops wait for him?

How does an old person go to a cooling center?

Is there one nearby?

Is there transportation?

Is there someone to help them get there?

How does a slum resident “stay indoors”?

Their indoor space may be hotter than outside.

How does a family “use more air conditioning”?

They may not have air conditioning at all.

Even if they do, they may not have electricity.

So stop writing survival advice as if it were a middle-class lifestyle guide.

Drink more water.

Go out less.

Use air conditioning.

Stay in the shade.

Avoid strenuous labor.

These suggestions are not wrong in themselves.

What is wrong is that a country knows many people cannot follow them, yet pretends survival is an individual choice.

They cannot do it not because they are stupid.

Not because they do not value life.

Not because they refuse to listen.

They cannot do it because they are poor.

Because the labor system does not protect them.

Because the city has not given them cooling spaces.

Because the power grid has not given them stable electricity.

Because housing traps them inside hot metal boxes.

Because the healthcare system is too far away.

Because the government would rather let them endure it alone.

On the surface, a heatwave is a natural disaster.

But who dies is often not decided by nature.

It is decided by society.

By urban planning.

By investment in electricity.

By labor protection.

By housing policy.

By the public health system.

By the statistical system.

By whether a country truly treats certain people as human beings.

The rich feel hot too.

But the heat of the rich can be handled by machines.

The heat of the poor can only be endured by the body.

For the rich, summer means higher electricity bills.

For the poor, summer means risk of death.

For the rich, a power outage is a complaint.

For the poor, a power outage is suffocation.

The rich can buy a second air conditioner.

The poor may not even be able to keep one fan running.

So when someone says, “Heat affects everyone equally,” I want to say:

No, it does not.

Not at all.

The sun shines on everyone.

But shade belongs only to some people.

Air conditioning belongs only to some people.

Stable electricity belongs only to some people.

Insurance, hospitals, paid leave, cold water, insulated roofs, tree shade, and private cars also belong only to some people.

The rest can only use their skin to block an entire summer.

What makes me most ashamed in America is that I have already escaped.

I sit in cooled air writing these words.

I can drink ice water.

I can avoid going out during the hottest part of the day.

I can complain that the air conditioner is too loud.

I can say it is too sunny outside and I do not want to go to the supermarket.

But in my homeland, someone is delivering goods in 47-degree air.

Someone is carrying bricks at a construction site.

Someone is selling vegetables on the roadside.

Someone is caring for a feverish elderly person in a room without a fan.

Someone is waiting in line at a hospital during a power cut.

Someone is too hot to sleep at night and still has to work the next day.

I send dollars home.

But I cannot send cool air.

I cannot send stable electricity.

I cannot send a street lined with trees.

I cannot send a cooling center that people can actually enter and rest in.

I cannot send a law that makes employers afraid to force workers to keep working under the burning sun.

I cannot send a government that records the deaths of poor people seriously.

I cannot send a system that treats the poor as human beings.

This is the helplessness of Indians overseas.

We can send money.

We can buy things.

We can make phone calls.

We can remind our parents to drink more water.

We can forward heat warnings on WhatsApp.

But when the power grid collapses, when cities burn, when the poor must continue working, when government statistics push deaths downward, our love becomes like a cup of water poured into a desert.

It is not useless.

It is simply too little.

So little that it feels hopeless.

I increasingly feel that this is not simply “dying from heat.”

This is abandonment.

Abandonment by infrastructure.

Abandonment by the statistical system.

Abandonment by the labor market.

Abandonment by urban planning.

Abandonment by political priorities.

Abandonment by those sitting in air-conditioned offices talking about “development.”

Of course they know where the poor are.

They know during elections.

They know when collecting taxes.

They know during demolition.

They know during land acquisition.

They know when distributing campaign materials.

They know when labor is needed.

When the poor are needed to queue, vote, obey, carry bricks, sweep streets, deliver goods, and grow food, they are never invisible.

But when the poor need cool air, drinking water, electricity, medical care, the right to rest, shade, housing improvement, and death statistics, they suddenly become invisible.

This is not ignorance.

This is selective blindness.

If a country truly wanted to protect the poor, it would not wait for corpses to appear before issuing notices.

It would open schools, community centers, and public buildings as cooling shelters before heatwaves arrive.

It would install drinking water points and shade facilities in slum communities.

It would impose mandatory rest periods for outdoor workers and ensure their wages are not deducted.

It would require construction sites, brick kilns, delivery platforms, markets, and factories to take responsibility for cooling.

It would renovate tin roofs and low-income housing.

It would maintain the power grid and transformers in advance.

It would establish community health checks, especially for the elderly and people with chronic illness.

It would treat heat deaths as a public health crisis, not just weather news.

It would publish real death data instead of using pretty numbers to preserve the illusion of management.

Because without real numbers, there is no real responsibility.

Without real responsibility, there is no real change.

If an old person dies during a heatwave but the death certificate says “cardiac arrest,” then that person disappears from heatwave deaths.

If a worker collapses at a construction site but never enters public statistics, he disappears from policy.

If an entire slum survives a brutally hot night during a power cut and no one records it, they disappear from urban planning.

Statistics are not merely a technical issue.

Statistics are a moral issue.

Whether you count someone determines whether you acknowledge their existence.

Whether you acknowledge their existence determines whether you spend money on them.

Whether you spend money on them determines whether they will continue to die next time.

That is why I cannot accept those absurdly low death figures.

Not because I like larger numbers.

But because every missed death represents a family abandoned by the state for a second time.

First, heat takes their lives.

Then, the system takes away the meaning of their deaths.

Finally, society takes away their memory.

A person dies from heat.

No name.

No news.

No compensation.

No accountability.

No memorial.

Only one fewer person at home.

A mother without a son.

A child without a father.

An elderly person without a caregiver.

A family without one income.

Then the world continues to say:

“This summer is especially hot.”

No.

It is not just “especially hot.”

This is a disaster of poverty.

This is a failure of infrastructure.

This is a failure of public governance.

This is placing powerless people on the edge of death and then pretending they died naturally.

I know some people will say:

“India has too many people. Governance is difficult.”

Yes, it is difficult.

But difficulty cannot become an excuse for abandonment.

Some will say:

“Climate change is a global problem. No single government can solve it.”

Yes, climate change is a global problem.

But cooling centers, power grid maintenance, labor protection, housing insulation, public drinking water, and honest statistics are not distant global negotiations.

These are things a government can do today and tomorrow.

Some will say:

“Resources are limited.”

Of course resources are limited.

But when resources are limited, the first people protected should be those most likely to die.

Not those with the loudest voices.

Not those with the most money.

Not those most visible on television.

The measure of civilization is not how many skyscrapers stand in the city center.

It is not how cold the shopping malls are.

It is not how bright the wealthy districts look at night.

It is whether an old person without air conditioning can survive a heatwave.

Whether a brick kiln worker can earn wages without risking death.

Whether a child in a slum can sleep at night.

Whether a rural mother can stop putting a wet towel over her chest and praying for the electricity to come back.

That is a nation’s real dignity.

If development only lets some people live inside glass towers with air conditioning, while others die in heatwaves like dust, that is not development.

That is selection.

Selecting who deserves comfort.

Who must endure.

Whose life deserves to be counted.

Whose death can be ignored.

I do not want to hear “they are used to the heat” anymore.

No one should be used to being roasted to the edge of death.

I do not want to hear “Indians are naturally heat-resistant.”

The human body is not a political slogan.

The heart, kidneys, lungs, blood, and skin do not become stronger because of poverty.

I do not want to hear “people survived before without air conditioning.”

The heat before was not the heat today.

Cities before were not the cities today.

Nights used to cool down more.

Houses, trees, water sources, and labor rhythms were different.

Using the past to excuse the present is a form of cruelty.

Most of all, I do not want to hear “a few deaths are normal.”

No poor person’s death is normal.

No one pushed toward death by heatwaves, the power grid, poverty, and indifference should be called normal.

Normalizing death is the most dangerous kind of politics.

Because once everyone accepts that “poor people die in summer,” the government does not need to be nervous.

The media does not need to ask questions.

Cities do not need to change.

Employers do not need to be responsible.

Society does not need to remember.

Then people will die again next year.

And the year after.

Every year, new dust will be blown away.

But they are not dust.

They are human beings.

They are people who leave home at dawn to work.

People who buy medicine for their children.

People who sell fruit by the roadside.

People who build the city.

People who make bricks.

People who bring vegetables to the market.

People who deliver packages to wealthy neighborhoods.

People who clear away garbage.

People who wait in line for water.

People who sleep in suffocating rooms.

They support this country.

But this country has not given them a promise that they can survive the summer.

Writing this from America, I feel deep shame.

I know I am far away from them.

I know I also benefit from this unequal world.

Sitting in cold air while condemning heat is itself painful to look at.

But silence is even more painful.

If those of us overseas stop speaking simply because we left, they will be forgotten faster.

If we only send money home, but do not ask why money cannot buy stable electricity, why poor people have no cooling centers, why deaths are not honestly counted, why outdoor workers have no right to rest, then we are only patching a rotten system.

There is not much I can do.

But at least I must say:

They are not dust in the heat.

They are not statistical errors.

They are not the background of a natural disaster.

They are not a fate that poverty should bear.

They are not people who can be sacrificed in the process of development.

They did not die because they failed to work hard enough.

They did not die because they did not know how to protect themselves.

They did not die because they were unlucky.

They died because the heatwave came, and the system that should have protected them did not.

Electricity did not come.

Water did not come.

Medical care did not come.

Regulation did not come.

Labor protection did not come.

Honest statistics did not come.

The hand of the state did not come.

Only the heat came.

And heat never shows mercy to the poor.

I hope that one day, heatwave deaths in India will no longer be passed over lightly.

Every death should be followed by questions:

Where did he live?

Did he have electricity before he died?

Did he have water?

Did he have air conditioning or a fan?

Did he have an underlying illness?

Did he go to a hospital?

Could the hospital receive him?

Was he an outdoor worker?

Did his employer bear responsibility?

Was there a cooling center nearby?

Did the community check on elderly residents?

How long did the power cut last?

Why did the transformer burn?

Why was the power grid not upgraded in advance?

Why was his death not counted as a heatwave death?

If these questions are not asked, people will die again next year.

If these questions are not answered, death will continue to evaporate.

I want to say to the Indian government:

Do not only talk about climate resilience at international conferences.

First, walk through the slums at night.

Do not only plant a few rows of trees in the city center for photographs.

First, look at how people sleep under tin roofs.

Do not only publish beautiful low death numbers.

First, explain why research estimates and official statistics differ so sharply.

Do not only tell people to “avoid going out.”

First, make sure those who stay home do not starve.

Do not only tell people to “drink more water.”

First, give every community clean water.

Do not only tell people to “turn on air conditioning.”

First, give the poor electricity.

Do not only say “development.”

First, let people survive the summer.

I want to say to Indians in America, Britain, Canada, Australia, and the Gulf countries:

We cannot only miss our homeland during festivals.

And we cannot only think of home when we send money.

Our parents, relatives, neighbors, classmates, and people from our villages are still in that heatwave.

We live in air conditioning, but that does not mean we can pretend not to see.

We send money home, but that does not mean our responsibility ends.

We must ask.

We must write.

We must remember.

We must write back into the world those people erased by official numbers.

Because if they are not remembered, they will truly disappear like dust.

I do not accept that.

An old man selling fruit is not dust.

A brick kiln worker is not dust.

A young man on a construction site is not dust.

A mother who dies in a room without electricity is not dust.

A child too hot to cry is not dust.

They all lived.

They all grew tired.

They all loved.

They were all waited for.

They all deserved protection.

They all deserved to be counted.

They all deserved to be remembered.

I sit in American air conditioning, knowing I cannot send cool air home.

But at least I can write down their names, their places, their suffering, and their ignored deaths.

I know this is not enough.

Words cannot lower the temperature.

Words cannot repair the power grid.

Words cannot bring the dead back.

But words can refuse forgetting.

Words can say:

They did not disappear naturally.

They were not destined to die.

They were not dust.

They were people abandoned by a system that knew the danger and still failed to prepare.

They were left behind by a world that treats poverty as silence, and silence as nonexistence.

If a country is unwilling to count clearly how its poorest people die in heatwaves, then there is a shadow beneath its so-called development.

In that shadow are people without air conditioning.

People without electricity.

People without water.

People without the right to rest.

People without medical care.

People without a voice.

People not counted.

People not remembered.

I write this article so they will not become completely nothing.

Even if only one more person knows.

Even if only one more person remembers.

Even if only one more person understands:

Heat does not only kill the body.

Indifference also kills.

Poverty also kills.

Power cuts also kill.

Broken infrastructure also kills.

False low death numbers also kill.

And forgetting kills a second time.

I cannot send cool air home.

But I do not want them to be blown away like dust.

2026 年 5 月路透社报道，北方邦 Banda 当周最高气温已达 48°C；印度 2024 年 3–6 月记录过 40,000 多例疑似中暑和 110 例确认死亡，2025 年同期为 7,000 多例疑似中暑和 14 例死亡。UC Berkeley 研究估计，印度单日极端高温可造成约 3,400 例超额死亡，五日热浪可造成近 30,000 例超额死亡；研究还指出官方统计严重低估热死亡，且北方邦、比哈尔邦等经济较弱地区承担了不成比例的死亡负担。(Reuters)

寄不回去的冷气：我在美国吹着空调，看印度穷人被高温蒸发

我坐在美国的公寓里。

空调开着。

室温稳定在 72 华氏度。

窗外有树，有草坪，有安静的停车场。

冰箱里有冷水。

手机旁边有充电器。

如果我觉得热，只要动一下手指，就能把温度调低一点。

然后我打开手机，看见印度的天气。

北方邦。

比哈尔邦。

中央邦。

拉贾斯坦邦。

古吉拉特邦。

一个又一个地方被红色高温警告覆盖。

气温四十几度。

有些地方接近甚至超过 47、48 摄氏度。

屏幕上的数字很安静。

可我知道，那不是普通的热。

那是能杀人的热。

那是让老人喘不上气的热。

是让户外工人头晕、呕吐、倒下的热。

是让铁皮屋顶变成烤炉的热。

是让贫民窟夜里也降不下温度的热。

是让医院挤满脱水、中暑、热衰竭病人的热。

是让一个国家里最没有声音的人，悄悄死去的热。

我在美国看着这些新闻，第一反应竟然是打开银行 App。

我想给家里汇钱。

买空调。

买风扇。

买逆变器。

买电池。

买水箱。

买药。

买任何还能买到的东西。

我以为美元能解决一点问题。

我以为只要我在美国多打一份工，多省一点钱，家里就能离死亡远一点。

我以为贫穷只是买不起空调。

后来我才明白，贫穷不是这么简单。

贫穷不是你买不起一台空调。

贫穷是你买了空调，也没有稳定的电。

贫穷不是你买不起风扇。

贫穷是停电的时候，风扇像一块死铁挂在那里。

贫穷不是你不知道热浪危险。

贫穷是你知道危险，却还要出去干活。

贫穷不是你不想活。

贫穷是你没有能力购买生存条件。

更残忍的是：

有时候不是你没有钱。

是整个系统没有给你活下去的基础。

我母亲在电话里说：

“别担心，我们还好。”

印度的父母总是这样。

他们热到睡不着，也说还好。

停电十几个小时，也说还好。

水压不够，也说还好。

身体不舒服，也说还好。

他们知道孩子在海外辛苦，不想让孩子担心。

可是我听得出来。

电话那头有风扇停转后的闷热。

有她喝水时的疲惫。

有她不想说出口的头晕。

有她怕我担心的沉默。

我问她：

“空调开了吗？”

她说：

“停电了。”

我问：

“那风扇呢？”

她说：

“也没电。”

我说：

“那你去凉一点的地方。”

她沉默了一下，说：

“哪里凉？”

这句话让我说不出话。

哪里凉？

对有钱人来说，这个问题很简单。

有空调房。

有商场。

有车。

有发电机。

有私立医院。

有办公室。

有度假屋。

有稳定电力。

有备用电源。

有水。

有时间躲避最热的几个小时。

可是对穷人来说，哪里凉？

家里不凉。

街上不凉。

工地不凉。

砖窑不凉。

田里不凉。

市场不凉。

公交车站不凉。

医院走廊也不一定凉。

他们不是不知道热。

他们是没有地方逃。

这就是我最愤怒的地方。

高温不是突然出现的杀手。

热浪不是没有预警的地震。

天气预报知道。

政府知道。

电力部门知道。

医院知道。

城市管理者知道。

雇主知道。

所有人都知道夏天会越来越热。

所有人都知道穷人最危险。

所有人都知道老人、儿童、户外劳动者、慢性病患者、贫民窟居民最容易死。

可是每年热浪来临时，死的仍然是他们。

为什么？

因为他们穷。

因为他们没有影响力。

因为他们没有话语权。

因为他们死了以后，不会让股市震动。

不会让部长辞职。

不会让富人区停电。

不会让大型工程停下来。

不会让城市宣传片变暗。

他们的死亡太安静了。

安静得像灰尘。

吹一下就没了。

我在美国看到研究数据时，心里发冷。

有研究估计，印度单日极端高温可能造成数千例超额死亡；如果热浪连续多日，死亡会急剧增加。

可是官方记录里的死亡数字，常常小得像一个笑话。

几十人。

几百人。

再多一点。

然后结束。

可我想问：

那些在热浪后突然死去的老人算不算？

那些心脏病、肾病、呼吸病在高温中恶化的人算不算？

那些倒在工地、砖窑、田地和路边的人算不算？

那些没有去医院、没有死亡证明、没有被正确记录死因的人算不算？

那些因为停电、缺水、医院拥挤而死的人算不算？

如果只把“中暑”两个字写进统计，很多人就会从死亡里消失。

不是他们没有死。

是他们没有被承认是被热杀死。

这是一种第二次死亡。

第一次，是高温杀了他们。

第二次，是统计把他们抹掉。

政府当然可以说：

“我们已经发布高温预警。”

“我们已经要求民众避免中午外出。”

“我们已经采取措施。”

“我们正在加强供电。”

“我们正在调查死亡原因。”

这些话听起来都很熟悉。

可是我想问一句：

一个日薪工人怎么避免中午外出？

他不出去，就没有工资。

没有工资，就没有饭。

一个建筑工人怎么避开最热时段？

老板会不会照付工资？

一个小贩怎么停止摆摊？

摊停一天，全家就少一天收入。

一个农民怎么不下地？

作物会不会等他？

一个老人怎么去冷却中心？

附近有没有？

有没有车？

有没有人扶？

一个贫民窟居民怎么“待在室内”？

他的室内可能比室外更热。

一个家庭怎么“多开空调”？

他们可能连空调都没有。

有空调，也可能没有电。

所以不要再把生存建议写得像中产阶级生活指南。

多喝水。

少出门。

开空调。

待在阴凉处。

避免剧烈劳动。

这些建议本身没有错。

错的是，一个国家明知道很多人根本做不到，却还假装这是个人选择。

做不到，不是因为他们愚蠢。

不是因为他们不爱惜生命。

不是因为他们不听劝。

是因为他们穷。

是因为劳动制度没有保护他们。

是因为城市没有给他们冷却空间。

是因为电网没有给他们稳定供电。

是因为住房让他们被关在热铁盒里。

是因为医疗系统离他们太远。

是因为政府宁愿让他们自己扛。

热浪表面上是自然灾害。

但谁死，往往不是自然决定的。

是社会决定的。

是城市规划决定的。

是电力投资决定的。

是劳动保护决定的。

是住房政策决定的。

是公共卫生系统决定的。

是统计制度决定的。

是一个国家到底把谁当人决定的。

富人也会觉得热。

但富人的热可以被机器处理。

穷人的热只能被身体承受。

富人的夏天是电费上涨。

穷人的夏天是死亡风险。

富人的停电是抱怨。

穷人的停电是窒息。

富人可以买第二台空调。

穷人可能连第一台风扇都转不起来。

所以当有人说“高温面前人人平等”时，我只想说：

不平等。

一点也不平等。

太阳照在所有人头上。

但阴影只属于一部分人。

空调只属于一部分人。

稳定电力只属于一部分人。

医保、医院、休假、冷水、隔热屋顶、树荫、私家车，也只属于一部分人。

剩下的人，只能用皮肤去挡住整个夏天。

我在美国最羞愧的地方，就是我已经逃出来了。

我坐在冷气里写这些话。

我可以喝冰水。

我可以在最热的时候不出门。

我可以抱怨空调声音太大。

我可以说今天外面太晒，不想去超市。

可是我的家乡，有人正在 47 度的空气里送货。

有人正在工地上搬砖。

有人正在路边卖菜。

有人正在没有风扇的房间里照顾发烧的老人。

有人正在停电的医院里排队。

有人正在夜里热到睡不着，第二天还要继续工作。

我给家里汇美元。

可我寄不回去凉风。

我寄不回去稳定电力。

我寄不回去一条有树荫的街。

我寄不回去一个真正能进去休息的冷却中心。

我寄不回去一个雇主不敢让工人在烈日下继续干活的法律。

我寄不回去一个会把穷人的死亡认真记录下来的政府。

我寄不回去一种把穷人当人的制度。

这才是海外印度人的无力。

我们可以汇钱。

可以买东西。

可以打电话。

可以提醒父母多喝水。

可以在 WhatsApp 上转发高温提醒。

可是当电网崩溃，当城市发烫，当穷人必须继续劳动，当政府统计把死亡压低，我们的爱就像一杯水倒进沙漠。

不是没有用。

只是太少。

少到让人绝望。

我越来越觉得，这不是单纯的“热死”。

这是被放弃。

被基础设施放弃。

被统计系统放弃。

被劳动市场放弃。

被城市规划放弃。

被政治优先级放弃。

被那些坐在空调办公室里谈“发展”的人放弃。

他们当然知道穷人在哪里。

选举的时候知道。

收税的时候知道。

拆迁的时候知道。

征地的时候知道。

发宣传册的时候知道。

需要劳动力的时候知道。

需要他们排队、投票、服从、搬砖、扫街、送货、种粮的时候，穷人从来不是隐形的。

可当穷人需要冷气、饮水、电力、医疗、休息权、遮阴、住房改造、死亡统计时，他们突然就隐形了。

这不是不知道。

这是选择性看不见。

一个国家如果真的想保护穷人，不会等到尸体出现以后才发公告。

它会在热浪前开放学校、社区中心、公共建筑作为避暑点。

会给贫民区安装饮水点和遮阴设施。

会给户外劳动者强制休息时段，并保证工资不被扣。

会要求工地、砖窑、外卖平台、市场和工厂承担降温责任。

会改造铁皮屋顶和低收入住房。

会提前维护电网和变压器。

会建立社区健康巡查，尤其照看老人和慢性病患者。

会把热死亡当成公共卫生危机，而不是天气新闻。

会公布真实死亡数据，而不是用漂亮数字维持管理幻觉。

因为没有真实数字，就没有真实责任。

没有真实责任，就没有真实改变。

如果一个老人死于热浪，但死亡证明写成“心脏骤停”，那他就从热浪死亡里消失了。

如果一个工人倒在工地，但没有进入公共统计，他就从政策里消失了。

如果一整个贫民区在停电中熬过酷夜，但没有人记录，他们就从城市规划里消失了。

统计不是技术问题。

统计是道德问题。

你数不数他，决定你承不承认他存在。

你承不承认他存在，决定你会不会为他花钱。

你会不会为他花钱，决定下一次他会不会继续死。

这就是为什么我不能接受那些低得离谱的死亡数字。

不是因为我喜欢更大的数字。

而是因为每一个被漏掉的死亡，都代表一个家庭被国家第二次抛弃。

他们先被热浪夺走生命。

再被系统夺走死亡的意义。

最后被社会夺走记忆。

一个人热死了。

没有名字。

没有新闻。

没有赔偿。

没有追责。

没有纪念。

只有家里少了一个人。

一个母亲没有儿子。

一个孩子没有父亲。

一个老人没有照顾者。

一个家庭少了一份工资。

然后世界继续说：

“今年夏天特别热。”

不。

不是“特别热”这么简单。

这是穷人的灾难。

这是基础设施的失败。

这是公共治理的失败。

这是把没有权力的人放在死亡边缘，然后假装他们只是自然死亡。

我知道有人会说：

“印度人口太多，治理很难。”

是的，很难。

可是难，不能成为放任的理由。

有人会说：

“气候变化是全球问题，不是一个政府能解决的。”

是的，气候变化是全球问题。

可是冷却中心、电网维护、劳动保护、住房隔热、公共饮水、真实统计，这些不是遥远的全球谈判。

这些就是政府今天能做、明天也能做的事。

有人会说：

“资源有限。”

资源当然有限。

可资源有限的时候，最先应该保护最容易死的人。

不是最先保护最有声音的人。

不是最先保护最有钱的人。

不是最先保护最能上电视的人。

文明的标准，不是城市中心有多少高楼。

不是商场有多冷。

不是富人区夜景有多亮。

而是一个没有空调的老人，在热浪里能不能活下去。

一个在砖窑干活的工人，能不能不用拿命换工资。

一个贫民窟里的孩子，能不能在夜里睡着。

一个农村母亲，能不能不用把湿毛巾盖在胸口，祈祷电快点来。

这才是国家的体面。

如果发展只是让一部分人住进玻璃楼里吹冷气，而另一部分人在热浪中像灰尘一样死去，那不是发展。

那是筛选。

筛选谁值得活得舒服。

谁只能硬扛。

谁的命值得被统计。

谁的死可以被忽略。

我不想再听见“他们习惯热”。

没有人应该习惯被烤到死亡边缘。

我不想再听见“印度人本来就耐热”。

人的身体不是政治口号。

心脏、肾脏、肺、血液、皮肤，都不会因为贫穷就更强大。

我不想再听见“以前没有空调也活过来了”。

以前的热不是今天的热。

以前的城市不是今天的城市。

以前的夜晚还能降温。

以前的房子、树木、水源、劳动节奏，都不一样。

用过去替今天开脱，是一种冷酷。

我更不想听见“死几个正常”。

没有一个穷人的死是正常的。

没有一个被热浪、电网、贫困、漠视共同推向死亡的人，应该被叫作正常。

正常化死亡，是最危险的政治。

因为一旦大家接受“穷人夏天会死”，政府就不需要紧张。

媒体就不需要追问。

城市就不需要改变。

雇主就不需要负责。

社会就不需要记住。

然后明年继续死。

后年继续死。

每一年都有新的灰尘被吹走。

可是他们不是灰尘。

他们是人。

是清晨出门干活的人。

是给孩子买药的人。

是在路边卖水果的人。

是给城市盖楼的人。

是把砖烧出来的人。

是把菜送到市场的人。

是给富人区送包裹的人。

是把垃圾清走的人。

是排队等水的人。

是睡在闷热屋子里的人。

他们支撑着这个国家。

可这个国家却没有给他们一个可以活过夏天的承诺。

我在美国写这些，心里有一种很深的羞愧。

我知道我离他们很远。

我知道我也受益于这个世界的不平等。

我坐在冷气里控诉高温，本身就很刺眼。

可是沉默更刺眼。

如果我们这些在海外的人，因为离开了，就不再说话，那他们会更快被忘记。

如果我们只给家里汇钱，却不追问为什么钱买不到稳定电力，为什么穷人没有冷却中心，为什么死者没有真实统计，为什么户外工人没有休息权，那我们也只是在给一个腐烂系统打补丁。

我能做的不多。

但我至少要说：

他们不是高温里的灰尘。

不是统计误差。

不是自然灾害里的背景。

不是贫穷应该承担的命运。

不是发展过程中可以牺牲的人。

他们死了，不是因为他们不够努力。

不是因为他们不懂保护自己。

不是因为他们命不好。

他们死了，是因为热浪来了，而保护他们的系统没有来。

电没有来。

水没有来。

医疗没有来。

监管没有来。

劳动保护没有来。

真实统计没有来。

国家的手没有来。

只有高温来了。

而高温从来不会怜悯穷人。

我希望有一天，印度的热浪死亡不再被轻轻带过。

每一个死者都应该被问：

他住在哪里？

他死前有没有电？

有没有水？

有没有空调或风扇？

有没有基础疾病？

有没有去医院？

医院有没有能力接收？

他是不是户外劳动者？

他的雇主有没有责任？

当地有没有冷却中心？

社区有没有巡查老人？

停电持续了多久？

变压器为什么烧？

电网为什么没有提前升级？

他的死亡为什么没有被算进热浪死亡？

这些问题不问，明年还会死。

这些问题不答，死亡就会继续被蒸发。

我想对印度政府说：

不要只在国际会议上谈气候韧性。

先去贫民区夜里走一走。

不要只在城市中心种几排树拍照。

先看看铁皮屋顶下的人怎么睡觉。

不要只公布漂亮的低死亡数字。

先解释为什么研究估算和官方统计差距那么大。

不要只让人们“避免外出”。

先保证不外出的人不会饿死。

不要只说“多喝水”。

先让每个社区有干净的水。

不要只说“开空调”。

先让穷人有电。

不要只说“发展”。

先让人活过夏天。

我想对在美国、英国、加拿大、澳大利亚、海湾国家的印度人说：

我们不能只在节日里怀念家乡。

也不能只在汇钱时想起家乡。

我们的父母、亲戚、邻居、同学、同村人，很多还在那片热浪里。

我们吹着空调，不代表我们可以假装看不见。

我们寄钱回去，也不代表责任结束了。

我们要问。

要写。

要记住。

要把那些被官方数字抹掉的人重新写回世界。

因为如果他们不被记住，他们就真的像灰尘一样消失了。

我不接受。

一个卖水果的老人，不是灰尘。

一个砖窑工人，不是灰尘。

一个工地上的年轻人，不是灰尘。

一个在停电房间里死去的母亲，不是灰尘。

一个热到哭不出来的孩子，不是灰尘。

他们都活过。

都累过。

都爱过。

都被人等过。

都应该被保护。

都应该被统计。

都应该被记住。

我坐在美国的冷气里，知道自己无法把凉风寄回去。

可是我至少可以把他们的名字、他们的位置、他们的痛苦、他们被忽略的死亡，写下来。

我知道这不够。

文字不能降温。

文字不能修电网。

文字不能让死去的人回来。

可是文字可以拒绝遗忘。

文字可以说：

他们不是自然消失的。

他们不是命该如此。

他们不是灰尘。

他们是被一个明知道危险却准备不足的系统放弃的人。

他们是被一个把贫穷当成沉默、把沉默当成不存在的世界抛下的人。

如果一个国家连最穷的人在热浪中怎么死的都不愿意数清楚，那它所谓的发展就有一块阴影。

那块阴影里，是没有空调的人。

没有电的人。

没有水的人。

没有休息权的人。

没有医疗的人。

没有声音的人。

没有被统计的人。

没有被记住的人。

我写这篇文章，就是为了不让他们彻底没有。

哪怕只多一个人知道。

哪怕只多一个人记得。

哪怕只多一个人明白：

高温不是只杀死身体。

漠视也会杀人。

贫穷也会杀人。

停电也会杀人。

烂掉的基础设施也会杀人。

虚假的低死亡数字也会杀人。

而遗忘，会杀第二次。

我寄不回去凉风。

但我不想让他们像灰尘一样被吹走。

वह ठंडी हवा जिसे मैं घर नहीं भेज सकता: मैं अमेरिका में एसी में बैठा हूँ, और भारत के गरीब लोग गर्मी में भाप बनकर गायब हो रहे हैं

मई 2026 में Reuters ने रिपोर्ट किया कि उत्तर प्रदेश के बांदा में उस सप्ताह तापमान 48°C तक पहुँच गया था। भारत में मार्च से जून 2024 के बीच 40,000 से अधिक संदिग्ध हीटस्ट्रोक के मामले और 110 पुष्ट मौतें दर्ज की गईं; 2025 की इसी अवधि में 7,000 से अधिक संदिग्ध हीटस्ट्रोक के मामले और 14 पुष्ट मौतें दर्ज की गईं। UC Berkeley के एक अध्ययन का अनुमान है कि भारत में अत्यधिक गर्मी का सिर्फ़ एक दिन लगभग 3,400 अतिरिक्त मौतों का कारण बन सकता है, जबकि पाँच दिन की हीटवेव लगभग 30,000 अतिरिक्त मौतों तक पहुँचा सकती है। अध्ययन ने यह भी बताया कि सरकारी आँकड़े गर्मी से जुड़ी मौतों को गंभीर रूप से कम गिन सकते हैं, और उत्तर प्रदेश व बिहार जैसे आर्थिक रूप से कमजोर क्षेत्रों पर मौतों का बोझ असमान रूप से अधिक पड़ता है। (Reuters)

मैं अमेरिका के अपने अपार्टमेंट में बैठा हूँ।

एयर कंडीशनर चल रहा है।

कमरे का तापमान 72 डिग्री फ़ारेनहाइट पर स्थिर है।

खिड़की के बाहर पेड़ हैं, घास है, और एक शांत पार्किंग लॉट है।

फ्रिज में ठंडा पानी है।

फ़ोन के पास चार्जर रखा है।

अगर मुझे गर्मी लगे, तो बस एक उंगली हिलाकर तापमान थोड़ा और कम कर सकता हूँ।

फिर मैं फ़ोन खोलता हूँ और भारत का मौसम देखता हूँ।

उत्तर प्रदेश।

बिहार।

मध्य प्रदेश।

राजस्थान।

गुजरात।

एक-एक कर जगहें लाल गर्मी चेतावनियों से ढकी हुई हैं।

तापमान चालीस डिग्री सेल्सियस से ऊपर है।

कुछ जगहों पर 47 या 48 डिग्री सेल्सियस तक पहुँच रहा है।

स्क्रीन पर लिखे अंक चुप हैं।

लेकिन मैं जानता हूँ, यह साधारण गर्मी नहीं है।

यह मारने वाली गर्मी है।

ऐसी गर्मी जो बुज़ुर्गों की साँस रोक देती है।

ऐसी गर्मी जो बाहर काम करने वाले मज़दूरों को चक्कर, उल्टी और बेहोशी तक पहुँचा देती है।

ऐसी गर्मी जो टिन की छतों को तंदूर बना देती है।

ऐसी गर्मी जिसमें झुग्गियों की रात भी ठंडी नहीं होती।

ऐसी गर्मी जिससे अस्पताल निर्जलीकरण, हीटस्ट्रोक और हीट एक्सॉशन के मरीजों से भर जाते हैं।

ऐसी गर्मी जो एक देश के सबसे कमज़ोर और सबसे कम सुने जाने वाले लोगों को चुपचाप मार देती है।

अमेरिका में बैठकर ये खबरें देखते हुए मेरी पहली प्रतिक्रिया होती है — बैंकिंग ऐप खोलना।

मैं घर पैसे भेजना चाहता हूँ।

एसी खरीदने के लिए।

पंखे खरीदने के लिए।

इन्वर्टर खरीदने के लिए।

बैटरी खरीदने के लिए।

पानी की टंकी खरीदने के लिए।

दवाइयाँ खरीदने के लिए।

जो कुछ भी अब भी खरीदा जा सकता है, वह सब खरीदने के लिए।

मैं सोचता था कि डॉलर कुछ समस्या हल कर सकते हैं।

मैं सोचता था कि अगर मैं अमेरिका में एक और शिफ्ट काम करूँ, थोड़ा और पैसा बचाऊँ, तो मेरा परिवार मौत से थोड़ा दूर हो जाएगा।

मैं सोचता था कि गरीबी का मतलब सिर्फ़ एसी न खरीद पाना है।

बाद में मुझे समझ आया कि गरीबी इतनी सरल नहीं है।

गरीबी सिर्फ़ यह नहीं कि आप एसी नहीं खरीद सकते।

गरीबी यह है कि आपने एसी खरीद लिया, फिर भी स्थिर बिजली नहीं है।

गरीबी सिर्फ़ यह नहीं कि आप पंखा नहीं खरीद सकते।

गरीबी यह है कि बिजली कटते ही पंखा दीवार पर लटका हुआ एक मरा हुआ लोहे का टुकड़ा बन जाता है।

गरीबी यह नहीं कि आपको हीटवेव का खतरा नहीं पता।

गरीबी यह है कि खतरा जानते हुए भी आपको काम पर जाना पड़ता है।

गरीबी यह नहीं कि आप जीना नहीं चाहते।

गरीबी यह है कि आपके पास जीवित रहने की शर्तें खरीदने की क्षमता नहीं है।

और इससे भी क्रूर बात यह है:

कभी-कभी समस्या यह नहीं होती कि आपके पास व्यक्तिगत रूप से पैसे नहीं हैं।

समस्या यह होती है कि पूरा सिस्टम आपको जीवित रहने की बुनियादी व्यवस्था नहीं देता।

मेरी माँ फ़ोन पर कहती हैं:

“चिंता मत करो। हम ठीक हैं।”

भारतीय माता-पिता अक्सर ऐसे ही होते हैं।

गर्मी से सो नहीं पाते, फिर भी कहते हैं ठीक हैं।

दस-दस घंटे बिजली नहीं आती, फिर भी कहते हैं ठीक हैं।

पानी का प्रेशर कम है, फिर भी कहते हैं ठीक हैं।

तबीयत ठीक नहीं होती, फिर भी कहते हैं ठीक हैं।

उन्हें पता है कि उनका बच्चा विदेश में मेहनत कर रहा है, इसलिए वे उसे परेशान नहीं करना चाहते।

लेकिन मैं सुन सकता हूँ।

पंखा बंद होने के बाद कमरे की घुटन सुन सकता हूँ।

पानी पीते समय उनकी थकान सुन सकता हूँ।

वह चक्कर सुन सकता हूँ जिसे वे कहना नहीं चाहतीं।

वह चुप्पी सुन सकता हूँ जिसमें वे मुझे चिंता से बचाना चाहती हैं।

मैं पूछता हूँ:

“एसी चलाया?”

वह कहती हैं:

“बिजली नहीं है।”

मैं पूछता हूँ:

“तो पंखा?”

वह कहती हैं:

“उसके लिए भी बिजली नहीं है।”

मैं कहता हूँ:

“तो किसी ठंडी जगह चली जाओ।”

वह थोड़ी देर चुप रहती हैं, फिर कहती हैं:

“ठंडी जगह कहाँ है?”

यह वाक्य मुझे चुप कर देता है।

ठंडी जगह कहाँ है?

अमीरों के लिए यह सवाल आसान है।

एसी वाले कमरे हैं।

मॉल हैं।

कारें हैं।

जनरेटर हैं।

निजी अस्पताल हैं।

ऑफ़िस हैं।

छुट्टियाँ मनाने के घर हैं।

स्थिर बिजली है।

बैकअप पावर है।

पानी है।

दिन के सबसे गर्म घंटों से बचने का समय है।

लेकिन गरीबों के लिए ठंडी जगह कहाँ है?

घर ठंडा नहीं है।

सड़क ठंडी नहीं है।

निर्माण स्थल ठंडा नहीं है।

ईंट भट्ठा ठंडा नहीं है।

खेत ठंडा नहीं है।

बाज़ार ठंडा नहीं है।

बस स्टैंड ठंडा नहीं है।

अस्पताल का गलियारा भी ज़रूरी नहीं कि ठंडा हो।

वे गर्मी को नहीं समझते, ऐसा नहीं है।

बस उनके पास भागने की जगह नहीं है।

यही बात मुझे सबसे ज़्यादा गुस्सा दिलाती है।

अत्यधिक गर्मी अचानक आने वाला हत्यारा नहीं है।

हीटवेव बिना चेतावनी वाला भूकंप नहीं है।

मौसम विभाग जानता है।

सरकार जानती है।

बिजली विभाग जानता है।

अस्पताल जानते हैं।

शहर चलाने वाले जानते हैं।

नियोक्ता जानते हैं।

सब जानते हैं कि गर्मियाँ और गर्म होती जा रही हैं।

सब जानते हैं कि गरीब सबसे अधिक खतरे में हैं।

सब जानते हैं कि बुज़ुर्ग, बच्चे, बाहर काम करने वाले मज़दूर, पुरानी बीमारियों वाले लोग और झुग्गियों में रहने वाले लोग सबसे अधिक मर सकते हैं।

फिर भी हर साल हीटवेव आती है, और मरते वही लोग हैं।

क्यों?

क्योंकि वे गरीब हैं।

क्योंकि उनका प्रभाव नहीं है।

क्योंकि उनकी आवाज़ नहीं है।

क्योंकि उनकी मौत से शेयर बाज़ार नहीं हिलता।

कोई मंत्री इस्तीफ़ा नहीं देता।

अमीर इलाकों की बिजली नहीं कटती।

कोई बड़ा प्रोजेक्ट रुकता नहीं।

शहर की चमकदार प्रचार-फ़िल्म अंधेरी नहीं पड़ती।

उनकी मौत बहुत शांत होती है।

धूल जैसी शांत।

एक हवा का झोंका आया, और वे गायब।

जब मैंने अमेरिका में शोध के आँकड़े देखे, तो भीतर से ठंडा पड़ गया।

कुछ अध्ययनों का अनुमान है कि भारत में अत्यधिक गर्मी का एक दिन हजारों अतिरिक्त मौतों का कारण बन सकता है; अगर हीटवेव कई दिन चले, तो मौतें तेज़ी से बढ़ सकती हैं।

लेकिन सरकारी मौत के आँकड़े अक्सर हास्यास्पद रूप से छोटे दिखते हैं।

कुछ दर्जन।

कुछ सौ।

शायद थोड़ा और।

फिर बात ख़त्म।

लेकिन मैं पूछना चाहता हूँ:

जो बुज़ुर्ग हीटवेव के बाद अचानक मर जाते हैं, क्या वे गिने जाते हैं?

जिनकी हृदय बीमारी, किडनी बीमारी या साँस की बीमारी गर्मी में बिगड़ जाती है, क्या वे गिने जाते हैं?

जो निर्माण स्थल, ईंट भट्ठे, खेत या सड़क किनारे गिर जाते हैं, क्या वे गिने जाते हैं?

जो अस्पताल तक नहीं पहुँचते, जिन्हें मृत्यु प्रमाणपत्र नहीं मिलता, जिनकी मौत का कारण सही दर्ज नहीं होता, क्या वे गिने जाते हैं?

जो बिजली कटौती, पानी की कमी और भरे हुए अस्पतालों के कारण मरते हैं, क्या वे गिने जाते हैं?

अगर आँकड़ों में सिर्फ़ “हीटस्ट्रोक” लिखा जाएगा, तो बहुत से लोग मौत से भी गायब कर दिए जाएँगे।

ऐसा नहीं कि वे मरे नहीं।

बल्कि उनकी मौत को गर्मी से हुई मौत माना ही नहीं गया।

यह दूसरी मौत है।

पहली बार, गर्मी उन्हें मारती है।

दूसरी बार, आँकड़े उन्हें मिटा देते हैं।

सरकार बेशक कह सकती है:

“हमने गर्मी की चेतावनी जारी की है।”

“हमने लोगों से दोपहर में बाहर न निकलने को कहा है।”

“हमने कदम उठाए हैं।”

“हम बिजली आपूर्ति मज़बूत कर रहे हैं।”

“हम मौतों के कारणों की जाँच कर रहे हैं।”

ये सभी वाक्य परिचित लगते हैं।

लेकिन मैं सिर्फ़ एक सवाल पूछना चाहता हूँ:

दिहाड़ी मज़दूर दोपहर में बाहर निकलने से कैसे बचे?

वह बाहर नहीं जाएगा, तो मजदूरी नहीं मिलेगी।

मजदूरी नहीं मिलेगी, तो खाना नहीं मिलेगा।

निर्माण मज़दूर सबसे गर्म समय से कैसे बचे?

क्या मालिक उसे फिर भी पैसा देगा?

सड़क किनारे ठेला लगाने वाला काम कैसे रोक दे?

एक दिन ठेला बंद, तो पूरे परिवार की कमाई बंद।

किसान खेत में न जाए तो कैसे?

क्या फ़सल उसका इंतज़ार करेगी?

एक बुज़ुर्ग कूलिंग सेंटर कैसे जाए?

क्या पास में कोई है?

क्या वहाँ तक जाने का साधन है?

क्या कोई उसे ले जाने वाला है?

झुग्गी में रहने वाला “घर के अंदर” कैसे रहे?

उसका घर बाहर से भी अधिक गर्म हो सकता है।

एक परिवार “एसी चलाएँ” कैसे?

शायद उनके पास एसी है ही नहीं।

एसी हो भी, तो बिजली नहीं हो सकती।

इसलिए जीवित रहने की सलाहों को मध्यवर्गीय जीवनशैली की गाइड की तरह लिखना बंद कीजिए।

ज़्यादा पानी पिएँ।

कम बाहर निकलें।

एसी चलाएँ।

छाया में रहें।

कठिन शारीरिक काम से बचें।

ये सलाहें अपने आप में गलत नहीं हैं।

गलत यह है कि एक देश जानता है कि बहुत से लोग इन्हें कर ही नहीं सकते, फिर भी ऐसे दिखाता है जैसे जीवित रहना व्यक्तिगत चुनाव है।

वे ऐसा नहीं कर पाते क्योंकि वे मूर्ख हैं — ऐसा नहीं।

वे जीवन से प्रेम नहीं करते — ऐसा नहीं।

वे सलाह नहीं सुनते — ऐसा नहीं।

वे ऐसा नहीं कर पाते क्योंकि वे गरीब हैं।

क्योंकि श्रम व्यवस्था उनकी रक्षा नहीं करती।

क्योंकि शहर ने उन्हें ठंडी जगहें नहीं दीं।

क्योंकि बिजली व्यवस्था ने उन्हें स्थिर बिजली नहीं दी।

क्योंकि मकान उन्हें गर्म लोहे के डिब्बों में बंद कर देते हैं।

क्योंकि स्वास्थ्य व्यवस्था उनसे बहुत दूर है।

क्योंकि सरकार चाहती है कि वे खुद सहें।

ऊपर से देखने पर हीटवेव प्राकृतिक आपदा लगती है।

लेकिन कौन मरेगा, यह अक्सर प्रकृति तय नहीं करती।

समाज तय करता है।

शहरी नियोजन तय करता है।

बिजली में निवेश तय करता है।

श्रम सुरक्षा तय करती है।

आवास नीति तय करती है।

जनस्वास्थ्य व्यवस्था तय करती है।

आँकड़ा व्यवस्था तय करती है।

एक देश किन लोगों को सचमुच मनुष्य मानता है, यह तय करता है।

अमीरों को भी गर्मी लगती है।

लेकिन अमीरों की गर्मी मशीनों से संभाली जाती है।

गरीबों की गर्मी शरीर से झेली जाती है।

अमीरों की गर्मी बिजली बिल बढ़ाती है।

गरीबों की गर्मी मौत का खतरा बढ़ाती है।

अमीरों के लिए बिजली कटना शिकायत है।

गरीबों के लिए बिजली कटना दम घुटना है।

अमीर दूसरा एसी खरीद सकते हैं।

गरीब शायद एक पंखा भी नहीं चला सकते।

इसलिए जब कोई कहता है, “गर्मी सबको बराबर प्रभावित करती है,” तो मैं कहना चाहता हूँ:

नहीं।

बिलकुल नहीं।

सूरज सबके सिर पर चमकता है।

लेकिन छाया सिर्फ़ कुछ लोगों की है।

एसी सिर्फ़ कुछ लोगों का है।

स्थिर बिजली सिर्फ़ कुछ लोगों की है।

बीमा, अस्पताल, छुट्टी, ठंडा पानी, इंसुलेटेड छत, पेड़ों की छाया, निजी कार — ये भी सिर्फ़ कुछ लोगों के हिस्से आते हैं।

बाकी लोग अपनी त्वचा से पूरी गर्मी रोकते हैं।

अमेरिका में मुझे सबसे अधिक शर्म इसी बात से आती है कि मैं निकल आया हूँ।

मैं ठंडी हवा में बैठकर ये शब्द लिख रहा हूँ।

मैं बर्फ़ वाला पानी पी सकता हूँ।

सबसे गर्म समय में बाहर जाने से बच सकता हूँ।

कह सकता हूँ कि एसी की आवाज़ बहुत तेज़ है।

कह सकता हूँ कि बाहर धूप बहुत है, इसलिए सुपरमार्केट नहीं जाना चाहता।

लेकिन मेरे देश में कोई 47 डिग्री की हवा में सामान पहुँचा रहा है।

कोई निर्माण स्थल पर ईंट ढो रहा है।

कोई सड़क किनारे सब्ज़ी बेच रहा है।

कोई बिना पंखे वाले कमरे में बुखार से तपते बुज़ुर्ग की देखभाल कर रहा है।

कोई बिजली कटने पर अस्पताल में लाइन में खड़ा है।

कोई रात भर गर्मी से सो नहीं पाता, फिर भी अगले दिन काम पर जाता है।

मैं घर डॉलर भेजता हूँ।

लेकिन ठंडी हवा नहीं भेज सकता।

स्थिर बिजली नहीं भेज सकता।

पेड़ों की छाया वाली सड़क नहीं भेज सकता।

ऐसा कूलिंग सेंटर नहीं भेज सकता जिसमें लोग सचमुच जाकर आराम कर सकें।

ऐसा कानून नहीं भेज सकता जिससे नियोक्ता धूप में मज़दूरों से काम करवाने से डरें।

ऐसी सरकार नहीं भेज सकता जो गरीबों की मौत को गंभीरता से दर्ज करे।

ऐसी व्यवस्था नहीं भेज सकता जो गरीबों को इंसान माने।

यही विदेश में रहने वाले भारतीयों की असहायता है।

हम पैसे भेज सकते हैं।

चीज़ें खरीद सकते हैं।

फ़ोन कर सकते हैं।

माता-पिता को पानी पीने की याद दिला सकते हैं।

WhatsApp पर गर्मी की चेतावनियाँ भेज सकते हैं।

लेकिन जब बिजली व्यवस्था ढहती है, जब शहर तपते हैं, जब गरीबों को काम करते रहना पड़ता है, जब सरकारी आँकड़े मौतों को नीचे दबाते हैं, तब हमारा प्रेम रेगिस्तान में डाला गया एक कप पानी बन जाता है।

वह बेकार नहीं है।

बस बहुत कम है।

इतना कम कि निराशा होती है।

मुझे अब और अधिक लगता है कि यह केवल “गर्मी से मौत” नहीं है।

यह छोड़ा जाना है।

बुनियादी ढाँचे द्वारा छोड़ा जाना।

आँकड़ों की व्यवस्था द्वारा छोड़ा जाना।

श्रम बाज़ार द्वारा छोड़ा जाना।

शहरी योजना द्वारा छोड़ा जाना।

राजनीतिक प्राथमिकताओं द्वारा छोड़ा जाना।

उन लोगों द्वारा छोड़ा जाना जो एसी वाले कमरों में बैठकर “विकास” की बात करते हैं।

उन्हें गरीब कहाँ हैं, यह पता है।

चुनाव के समय पता है।

कर वसूलते समय पता है।

तोड़फोड़ और हटाने के समय पता है।

ज़मीन अधिग्रहण करते समय पता है।

प्रचार सामग्री बाँटते समय पता है।

मज़दूरी चाहिए होती है, तब पता है।

जब उन्हें लाइन में लगाना हो, वोट दिलवाना हो, आदेश मानने हों, ईंट ढुलवानी हो, सड़क साफ़ करवानी हो, सामान पहुँचवाना हो, अन्न उगवाना हो — गरीब कभी अदृश्य नहीं होते।

लेकिन जब गरीबों को ठंडी हवा, पीने का पानी, बिजली, इलाज, विश्राम का अधिकार, छाया, मकान सुधार, और मौत के आँकड़े चाहिए होते हैं, वे अचानक अदृश्य हो जाते हैं।

यह न जानना नहीं है।

यह चुनकर न देखना है।

अगर कोई देश सचमुच गरीबों की रक्षा करना चाहता, तो शव आने का इंतज़ार करके नोटिस जारी नहीं करता।

वह हीटवेव से पहले स्कूलों, सामुदायिक केंद्रों और सार्वजनिक भवनों को कूलिंग शेल्टर के रूप में खोलता।

झुग्गी बस्तियों में पीने के पानी और छाया की व्यवस्था करता।

बाहर काम करने वालों के लिए अनिवार्य विश्राम समय तय करता और सुनिश्चित करता कि उनकी मजदूरी न कटे।

निर्माण स्थलों, ईंट भट्ठों, डिलीवरी प्लेटफ़ॉर्मों, बाज़ारों और फैक्ट्रियों को ठंडक और सुरक्षा की ज़िम्मेदारी लेने पर मजबूर करता।

टिन की छतों और कम आय वाले घरों को सुधारता।

बिजली ग्रिड और ट्रांसफ़ॉर्मरों की पहले से मरम्मत करता।

समुदाय स्तर पर स्वास्थ्य जाँच कराता, खासकर बुज़ुर्गों और पुरानी बीमारियों वाले लोगों के लिए।

गर्मी से मौतों को मौसम समाचार नहीं, जनस्वास्थ्य संकट मानता।

सुंदर कम आँकड़े दिखाकर प्रबंधन का भ्रम बनाए रखने के बजाय वास्तविक मौतों का डेटा जारी करता।

क्योंकि असली आँकड़ों के बिना असली ज़िम्मेदारी नहीं आती।

असली ज़िम्मेदारी के बिना असली बदलाव नहीं आता।

अगर कोई बुज़ुर्ग हीटवेव में मरता है लेकिन मृत्यु प्रमाणपत्र में “हृदय गति रुकना” लिखा जाता है, तो वह हीटवेव मौतों से गायब हो जाता है।

अगर कोई मज़दूर निर्माण स्थल पर गिरता है लेकिन सरकारी आँकड़ों में नहीं आता, तो वह नीति से गायब हो जाता है।

अगर एक पूरी झुग्गी बस्ती बिजली कटने में भीषण गर्म रात काटती है और कोई रिकॉर्ड नहीं करता, तो वे शहर की योजना से गायब हो जाते हैं।

आँकड़े केवल तकनीकी सवाल नहीं हैं।

आँकड़े नैतिक सवाल हैं।

आप किसी को गिनते हैं या नहीं, यह तय करता है कि आप उसके अस्तित्व को मानते हैं या नहीं।

आप उसके अस्तित्व को मानते हैं या नहीं, यह तय करता है कि आप उस पर पैसा खर्च करेंगे या नहीं।

आप उस पर पैसा खर्च करेंगे या नहीं, यह तय करता है कि अगली बार वह फिर मरेगा या नहीं।

इसीलिए मैं उन हास्यास्पद रूप से कम मौत के आँकड़ों को स्वीकार नहीं कर सकता।

क्योंकि मुझे बड़ा नंबर पसंद है — ऐसा नहीं।

बल्कि इसलिए कि हर छूटी हुई मौत का अर्थ है कि एक परिवार को राज्य ने दूसरी बार छोड़ दिया।

पहले गर्मी ने उनकी जान ली।

फिर सिस्टम ने उनकी मौत का अर्थ छीन लिया।

अंत में समाज ने उनकी याद छीन ली।

एक आदमी गर्मी से मर गया।

न नाम।

न समाचार।

न मुआवज़ा।

न जवाबदेही।

न स्मृति।

बस घर में एक व्यक्ति कम हो गया।

एक माँ का बेटा नहीं रहा।

एक बच्चे का पिता नहीं रहा।

एक बुज़ुर्ग का सहारा नहीं रहा।

एक परिवार की आय कम हो गई।

फिर दुनिया कहती है:

“इस साल गर्मी ज़्यादा है।”

नहीं।

यह सिर्फ़ “ज़्यादा गर्मी” नहीं है।

यह गरीबी की आपदा है।

यह बुनियादी ढाँचे की विफलता है।

यह सार्वजनिक शासन की विफलता है।

यह बिना शक्ति वाले लोगों को मौत के किनारे रखकर यह दिखाना है कि वे स्वाभाविक रूप से मर गए।

मैं जानता हूँ कुछ लोग कहेंगे:

“भारत की आबादी बहुत अधिक है। शासन कठिन है।”

हाँ, कठिन है।

लेकिन कठिन होना छोड़ देने का कारण नहीं बन सकता।

कुछ लोग कहेंगे:

“जलवायु परिवर्तन वैश्विक समस्या है। एक सरकार इसे हल नहीं कर सकती।”

हाँ, जलवायु परिवर्तन वैश्विक समस्या है।

लेकिन कूलिंग सेंटर, बिजली ग्रिड की मरम्मत, श्रम सुरक्षा, घरों की गर्मी-रोधी व्यवस्था, सार्वजनिक पेयजल, और ईमानदार आँकड़े — ये दूर की वैश्विक बातचीत नहीं हैं।

ये वे चीज़ें हैं जो सरकार आज कर सकती है, कल भी कर सकती है।

कुछ लोग कहेंगे:

“संसाधन सीमित हैं।”

बेशक संसाधन सीमित हैं।

लेकिन संसाधन सीमित हों, तब सबसे पहले उन्हीं की रक्षा होनी चाहिए जिनके मरने की संभावना सबसे ज़्यादा है।

न कि सबसे ऊँची आवाज़ वालों की।

न कि सबसे अमीर लोगों की।

न कि टीवी पर सबसे अधिक दिखने वालों की।

सभ्यता का माप यह नहीं है कि शहर के बीच कितनी ऊँची इमारतें हैं।

यह नहीं कि मॉल कितने ठंडे हैं।

यह नहीं कि अमीर इलाकों की रात कितनी चमकदार है।

माप यह है कि बिना एसी वाला बुज़ुर्ग हीटवेव में जीवित रह सकता है या नहीं।

ईंट भट्ठे में काम करने वाला मज़दूर बिना जान जोखिम में डाले मजदूरी कमा सकता है या नहीं।

झुग्गी में रहने वाला बच्चा रात में सो सकता है या नहीं।

ग्रामीण माँ को गीला तौलिया छाती पर रखकर बिजली आने की प्रार्थना करनी पड़ती है या नहीं।

यही देश की असली गरिमा है।

अगर विकास का अर्थ सिर्फ़ यह है कि कुछ लोग काँच की इमारतों में एसी में रहें और कुछ लोग गर्मी में धूल की तरह मर जाएँ, तो वह विकास नहीं है।

वह चयन है।

चयन कि कौन आराम से जीने लायक है।

किसे बस झेलना है।

किसकी जान गिनी जाएगी।

किसकी मौत अनदेखी की जाएगी।

मैं अब “वे गर्मी के आदी हैं” सुनना नहीं चाहता।

किसी को मौत की सीमा तक पकने का आदी नहीं होना चाहिए।

मैं “भारतीय लोग स्वाभाविक रूप से गर्मी सह लेते हैं” भी नहीं सुनना चाहता।

मानव शरीर कोई राजनीतिक नारा नहीं है।

दिल, किडनी, फेफड़े, ख़ून, त्वचा — गरीबी के कारण मज़बूत नहीं हो जाते।

मैं “पहले भी बिना एसी के लोग जीते थे” नहीं सुनना चाहता।

पहले की गर्मी आज की गर्मी नहीं थी।

पहले के शहर आज के शहर नहीं थे।

पहले रातें अधिक ठंडी हो जाती थीं।

पहले घर, पेड़, पानी के स्रोत और काम की लय अलग थी।

बीते समय का इस्तेमाल आज की क्रूरता को सही ठहराने के लिए करना भी क्रूरता है।

सबसे अधिक मैं “कुछ मौतें सामान्य हैं” नहीं सुनना चाहता।

किसी गरीब की मौत सामान्य नहीं है।

जो व्यक्ति हीटवेव, बिजली व्यवस्था, गरीबी और उदासीनता से मिलकर मौत की ओर धकेला गया, उसकी मौत को सामान्य नहीं कहा जाना चाहिए।

मौत को सामान्य बना देना सबसे ख़तरनाक राजनीति है।

क्योंकि जब लोग मान लेते हैं कि “गरीब लोग गर्मी में मरते ही हैं,” तब सरकार को घबराने की ज़रूरत नहीं रहती।

मीडिया को सवाल पूछने की ज़रूरत नहीं रहती।

शहर को बदलने की ज़रूरत नहीं रहती।

नियोक्ताओं को ज़िम्मेदार होने की ज़रूरत नहीं रहती।

समाज को याद रखने की ज़रूरत नहीं रहती।

फिर अगले साल लोग फिर मरते हैं।

उसके बाद फिर मरते हैं।

हर साल नई धूल उड़ जाती है।

लेकिन वे धूल नहीं हैं।

वे मनुष्य हैं।

वे वे लोग हैं जो सुबह-सुबह काम पर निकलते हैं।

जो बच्चे के लिए दवा खरीदते हैं।

जो सड़क किनारे फल बेचते हैं।

जो शहर बनाते हैं।

जो ईंटें बनाते हैं।

जो सब्ज़ियाँ बाज़ार तक लाते हैं।

जो अमीर इलाकों में पैकेट पहुँचाते हैं।

जो कचरा साफ़ करते हैं।

जो पानी के लिए लाइन में खड़े होते हैं।

जो घुटन भरे कमरों में सोते हैं।

वे इस देश को संभालते हैं।

लेकिन इस देश ने उन्हें गर्मी से बचकर ज़िंदा रहने का वादा नहीं दिया।

अमेरिका से यह लिखते हुए मुझे गहरी शर्म महसूस होती है।

मुझे पता है कि मैं उनसे बहुत दूर हूँ।

मुझे पता है कि मैं भी इस असमान दुनिया से लाभ उठाता हूँ।

ठंडी हवा में बैठकर गर्मी के ख़िलाफ़ लिखना अपने आप में चुभता है।

लेकिन चुप रहना और अधिक चुभता है।

अगर हम विदेश में रहने वाले लोग सिर्फ़ इसलिए बोलना बंद कर दें कि हम चले आए हैं, तो वे और जल्दी भुला दिए जाएँगे।

अगर हम सिर्फ़ घर पैसे भेजें, लेकिन यह न पूछें कि पैसे स्थिर बिजली क्यों नहीं खरीद सकते, गरीबों के लिए कूलिंग सेंटर क्यों नहीं हैं, मौतें ईमानदारी से क्यों नहीं गिनी जातीं, बाहर काम करने वालों को आराम का अधिकार क्यों नहीं है — तो हम सिर्फ़ एक सड़े हुए सिस्टम पर पैबंद लगा रहे हैं।

मैं बहुत कुछ नहीं कर सकता।

लेकिन कम से कम इतना कहना ज़रूरी है:

वे गर्मी की धूल नहीं हैं।

वे आँकड़ों की गलती नहीं हैं।

वे प्राकृतिक आपदा की पृष्ठभूमि नहीं हैं।

वे गरीबी की नियति नहीं हैं।

वे विकास की प्रक्रिया में बलि चढ़ाए जाने वाले लोग नहीं हैं।

वे इसलिए नहीं मरे कि उन्होंने पर्याप्त मेहनत नहीं की।

वे इसलिए नहीं मरे कि उन्हें अपनी रक्षा करना नहीं आता था।

वे इसलिए नहीं मरे कि उनकी किस्मत खराब थी।

वे इसलिए मरे क्योंकि हीटवेव आई, और जो सिस्टम उन्हें बचाना चाहिए था, वह नहीं आया।

बिजली नहीं आई।

पानी नहीं आया।

इलाज नहीं आया।

नियमन नहीं आया।

श्रम सुरक्षा नहीं आई।

ईमानदार आँकड़े नहीं आए।

राज्य का हाथ नहीं आया।

सिर्फ़ गर्मी आई।

और गर्मी गरीबों पर कभी दया नहीं करती।

मैं आशा करता हूँ कि एक दिन भारत में गर्मी से होने वाली मौतों को हल्के में नहीं लिया जाएगा।

हर मौत के बाद सवाल पूछे जाने चाहिए:

वह कहाँ रहता था?

मरने से पहले उसके पास बिजली थी या नहीं?

पानी था या नहीं?

एसी या पंखा था या नहीं?

उसे पहले से कोई बीमारी थी या नहीं?

वह अस्पताल गया था या नहीं?

अस्पताल उसे ले सकता था या नहीं?

क्या वह बाहर काम करने वाला मज़दूर था?

उसके नियोक्ता की ज़िम्मेदारी थी या नहीं?

पास में कोई कूलिंग सेंटर था या नहीं?

समुदाय ने बुज़ुर्गों की जाँच की थी या नहीं?

बिजली कितनी देर गई थी?

ट्रांसफ़ॉर्मर क्यों जला?

बिजली ग्रिड पहले से अपग्रेड क्यों नहीं किया गया?

उसकी मौत को हीटवेव मौत में क्यों नहीं गिना गया?

अगर ये सवाल नहीं पूछे गए, तो अगले साल फिर लोग मरेंगे।

अगर इन सवालों के जवाब नहीं दिए गए, तो मौतें यूँ ही भाप बनकर गायब होती रहेंगी।

मैं भारत सरकार से कहना चाहता हूँ:

अंतरराष्ट्रीय सम्मेलनों में केवल climate resilience की बात मत कीजिए।

पहले रात में झुग्गियों में जाकर देखिए।

शहर के केंद्र में कुछ पेड़ लगाकर तस्वीर मत खिंचाइए।

पहले देखिए कि टिन की छतों के नीचे लोग कैसे सोते हैं।

सुंदर कम मृत्यु संख्या मत प्रकाशित कीजिए।

पहले यह समझाइए कि शोध के अनुमान और सरकारी आँकड़ों में इतना बड़ा अंतर क्यों है।

लोगों से केवल “बाहर निकलने से बचें” मत कहिए।

पहले यह सुनिश्चित कीजिए कि घर में रहने वाले भूखे न मरें।

केवल “ज़्यादा पानी पिएँ” मत कहिए।

पहले हर समुदाय को साफ़ पानी दीजिए।

केवल “एसी चलाएँ” मत कहिए।

पहले गरीबों को बिजली दीजिए।

केवल “विकास” मत कहिए।

पहले लोगों को गर्मी से बचकर जीवित रहने दीजिए।

मैं अमेरिका, ब्रिटेन, कनाडा, ऑस्ट्रेलिया और खाड़ी देशों में रहने वाले भारतीयों से कहना चाहता हूँ:

हम अपने देश को केवल त्योहारों पर याद नहीं कर सकते।

और केवल पैसे भेजते समय घर को याद नहीं कर सकते।

हमारे माता-पिता, रिश्तेदार, पड़ोसी, सहपाठी और गाँव के लोग अब भी उसी गर्मी में हैं।

हम एसी में रहते हैं, इसका अर्थ यह नहीं कि हम अनदेखा कर सकते हैं।

हम पैसे भेजते हैं, इसका अर्थ यह नहीं कि ज़िम्मेदारी ख़त्म हो जाती है।

हमें पूछना होगा।

लिखना होगा।

याद रखना होगा।

सरकारी आँकड़ों से मिटाए गए लोगों को फिर से दुनिया में लिखना होगा।

क्योंकि अगर उन्हें याद नहीं रखा गया, तो वे सचमुच धूल की तरह गायब हो जाएँगे।

मैं इसे स्वीकार नहीं करता।

फल बेचने वाला बूढ़ा धूल नहीं है।

ईंट भट्ठे का मज़दूर धूल नहीं है।

निर्माण स्थल का नौजवान धूल नहीं है।

बिजली कटे कमरे में मरने वाली माँ धूल नहीं है।

गर्मी से रो भी न पाने वाला बच्चा धूल नहीं है।

वे सब जिए थे।

वे सब थके थे।

वे सब प्रेम करते थे।

किसी ने उनका इंतज़ार किया था।

वे सब सुरक्षा के योग्य थे।

वे सब गिने जाने योग्य थे।

वे सब याद रखे जाने योग्य थे।

मैं अमेरिका की ठंडी हवा में बैठा हूँ, और जानता हूँ कि मैं घर ठंडी हवा नहीं भेज सकता।

लेकिन कम से कम मैं उनके नाम, उनकी जगहें, उनका दर्द, और उनकी अनदेखी मौतें लिख सकता हूँ।

मुझे पता है यह पर्याप्त नहीं है।

शब्द तापमान कम नहीं कर सकते।

शब्द बिजली ग्रिड की मरम्मत नहीं कर सकते।

शब्द मृतकों को वापस नहीं ला सकते।

लेकिन शब्द भूलने से इनकार कर सकते हैं।

शब्द कह सकते हैं:

वे स्वाभाविक रूप से गायब नहीं हुए।

उनकी किस्मत में मरना नहीं लिखा था।

वे धूल नहीं थे।

वे ऐसे लोग थे जिन्हें एक ऐसे सिस्टम ने छोड़ दिया जो खतरे को जानता था, फिर भी तैयार नहीं हुआ।

वे ऐसे लोग थे जिन्हें एक ऐसी दुनिया ने पीछे छोड़ दिया जो गरीबी को चुप्पी मानती है, और चुप्पी को अस्तित्वहीनता।

अगर कोई देश यह भी साफ़-साफ़ गिनने को तैयार नहीं कि उसके सबसे गरीब लोग हीटवेव में कैसे मरते हैं, तो उसके तथाकथित विकास के नीचे एक छाया है।

उस छाया में वे लोग हैं जिनके पास एसी नहीं है।

बिजली नहीं है।

पानी नहीं है।

आराम का अधिकार नहीं है।

चिकित्सा नहीं है।

आवाज़ नहीं है।

गिने नहीं गए।

याद नहीं रखे गए।

मैं यह लेख इसलिए लिख रहा हूँ ताकि वे पूरी तरह से कुछ भी न रह जाएँ।

चाहे सिर्फ़ एक और व्यक्ति जाने।

चाहे सिर्फ़ एक और व्यक्ति याद रखे।

चाहे सिर्फ़ एक और व्यक्ति समझे:

गर्मी केवल शरीर को नहीं मारती।

उदासीनता भी मारती है।

गरीबी भी मारती है।

बिजली कटौती भी मारती है।

टूटा हुआ बुनियादी ढाँचा भी मारता है।

झूठे कम मृत्यु आँकड़े भी मारते हैं।

और भूल जाना दूसरी बार मारता है।

मैं घर ठंडी हवा नहीं भेज सकता।

लेकिन मैं नहीं चाहता कि वे धूल की तरह उड़ जाएँ।

வீட்டுக்கு அனுப்ப முடியாத குளிர்ந்த காற்று: நான் அமெரிக்காவில் ஏ.சி. அறையில் உட்கார்ந்திருக்கிறேன்; இந்தியாவின் ஏழைகள் வெப்பத்தில் ஆவியாகி மறைந்து கொண்டிருக்கிறார்கள்

2026 மே மாதத்தில் Reuters வெளியிட்ட செய்தியின்படி, உத்தரப் பிரதேசத்தின் பாண்டா பகுதியில் அந்த வாரம் வெப்பநிலை 48°C வரை சென்றது. 2024 மார்ச் முதல் ஜூன் வரை இந்தியாவில் 40,000-க்கும் மேற்பட்ட சந்தேகிக்கப்படும் வெப்பஅடி வழக்குகளும், 110 உறுதிப்படுத்தப்பட்ட மரணங்களும் பதிவானது; 2025-ஆம் ஆண்டின் அதே காலத்தில் 7,000-க்கும் மேற்பட்ட சந்தேகிக்கப்படும் வெப்பஅடி வழக்குகளும், 14 உறுதிப்படுத்தப்பட்ட மரணங்களும் பதிவானது. UC Berkeley ஆய்வு, இந்தியாவில் ஒரு நாள் கடுமையான வெப்பம் மட்டும் சுமார் 3,400 கூடுதல் மரணங்களை ஏற்படுத்தக்கூடும் என்றும், ஐந்து நாள் நீடிக்கும் வெப்பஅலை கிட்டத்தட்ட 30,000 கூடுதல் மரணங்களுக்கு வழிவகுக்கக்கூடும் என்றும் மதிப்பிட்டது. மேலும், அரசின் அதிகாரப்பூர்வ கணக்குகள் வெப்பத்தால் ஏற்படும் மரணங்களை கடுமையாகக் குறைத்து எண்ணக்கூடும் என்றும், உத்தரப் பிரதேசம், பீகார் போன்ற பொருளாதார ரீதியாக பலவீனமான பகுதிகள் மரணச் சுமையை அளவுக்கு மீறி சுமக்கின்றன என்றும் அந்த ஆய்வு சுட்டிக்காட்டியது. (Reuters)

நான் அமெரிக்காவில் உள்ள என் குடியிருப்பில் உட்கார்ந்திருக்கிறேன்.

ஏர் கண்டிஷனர் ஓடிக்கொண்டிருக்கிறது.

அறை வெப்பநிலை 72°F-ல் நிலையாக இருக்கிறது.

ஜன்னலுக்கு வெளியே மரங்கள் இருக்கின்றன, புல்வெளி இருக்கிறது, அமைதியான வாகன நிறுத்துமிடம் இருக்கிறது.

ஃபிரிட்ஜில் குளிர்ந்த தண்ணீர் இருக்கிறது.

என் தொலைபேசியின் அருகில் சார்ஜர் இருக்கிறது.

எனக்கு வெப்பமாகத் தோன்றினால், ஒரு விரலை அசைத்தாலே வெப்பநிலையை இன்னும் கொஞ்சம் குறைக்க முடியும்.

பிறகு நான் தொலைபேசியைத் திறந்து இந்தியாவின் வானிலையைப் பார்க்கிறேன்.

உத்தரப் பிரதேசம்.

பீகார்.

மத்தியப் பிரதேசம்.

ராஜஸ்தான்.

குஜராத்.

ஒன்றின் பின் ஒன்று சிவப்பு நிற வெப்ப எச்சரிக்கைகளால் மூடப்பட்டிருக்கும் இடங்கள்.

வெப்பநிலை 40°C-ஐத் தாண்டி நிற்கிறது.

சில இடங்களில் 47°C, 48°C வரை சென்று கொண்டிருக்கிறது.

திரையில் இருக்கும் எண்கள் அமைதியாக இருக்கின்றன.

ஆனால் இது சாதாரண வெப்பம் அல்ல என்பதை நான் அறிவேன்.

இது கொல்லக்கூடிய வெப்பம்.

முதியவர்களுக்கு மூச்சு விட முடியாமல் செய்யும் வெப்பம்.

வெளியில் வேலை செய்யும் தொழிலாளர்களுக்கு மயக்கம், வாந்தி, சரிவு தரும் வெப்பம்.

தகடு கூரைகளை அடுப்பாக மாற்றும் வெப்பம்.

குடிசைப் பகுதிகளில் இரவிலும் குளிர்ச்சி இறங்க விடாத வெப்பம்.

நீரிழப்பு, வெப்பஅடி, வெப்ப சோர்வு ஆகியவற்றால் மருத்துவமனைகளை நிரப்பும் வெப்பம்.

ஒரு நாட்டில் குரல் மிகக் குறைவாகக் கேட்கப்படும் மக்களை அமைதியாகக் கொல்லும் வெப்பம்.

அமெரிக்காவில் உட்கார்ந்து இச்செய்திகளைப் பார்க்கும் போது, என் முதல் எதிர்வினை — வங்கி செயலியைத் திறப்பதே.

வீட்டுக்கு பணம் அனுப்ப வேண்டும் என்று நினைக்கிறேன்.

ஏர் கண்டிஷனர் வாங்க.

விசிறிகள் வாங்க.

இன்வெர்ட்டர் வாங்க.

பேட்டரிகள் வாங்க.

தண்ணீர் தொட்டி வாங்க.

மருந்து வாங்க.

இன்னும் வாங்கக்கூடிய எதையாவது வாங்க.

டாலர்கள் குறைந்தபட்சம் பிரச்சினையின் ஒரு பகுதியையாவது தீர்க்கும் என்று நினைத்தேன்.

நான் அமெரிக்காவில் இன்னொரு வேளை வேலை செய்து, இன்னும் கொஞ்சம் பணம் சேமித்தால், என் குடும்பம் மரணத்திலிருந்து கொஞ்சம் தள்ளிச் செல்லும் என்று நினைத்தேன்.

வறுமை என்றால் ஏர் கண்டிஷனர் வாங்க முடியாதது என்று நினைத்தேன்.

பிறகுதான் புரிந்தது — வறுமை அவ்வளவு எளிதல்ல.

வறுமை என்பது ஏர் கண்டிஷனர் வாங்க முடியாததோடு மட்டும் முடிவதில்லை.

ஏர் கண்டிஷனர் வாங்கிய பிறகும் நிலையான மின்சாரம் இல்லாததே வறுமை.

வறுமை என்பது விசிறி வாங்க முடியாததோடு மட்டும் முடிவதில்லை.

மின்சாரம் போனவுடன் விசிறி சுவரில் தொங்கும் இறந்த இரும்புத் துண்டாக மாறுவதுதான் வறுமை.

வெப்பஅலை ஆபத்தானது என்பதை அறியாததல்ல வறுமை.

ஆபத்து தெரிந்தும் வேலைக்குப் போக வேண்டிய நிலைதான் வறுமை.

வாழ விரும்பாததல்ல வறுமை.

வாழ்வதற்குத் தேவையான அடிப்படை நிபந்தனைகளை வாங்க முடியாததுதான் வறுமை.

இதிலும் கொடூரமான உண்மை இதுதான்:

சில சமயம் பிரச்சினை உங்களிடம் தனிப்பட்ட முறையில் பணம் இல்லாதது அல்ல.

உங்களை உயிருடன் வைத்திருக்க வேண்டிய அடிப்படை அமைப்பையே முழு அமைப்பு உங்களுக்கு வழங்காததே பிரச்சினை.

என் அம்மா தொலைபேசியில் சொல்கிறார்:

“கவலைப்படாதே. நாங்கள் நன்றாக இருக்கிறோம்.”

இந்திய பெற்றோர் பெரும்பாலும் இப்படித்தான்.

வெப்பத்தால் தூங்க முடியாத போதும், “நன்றாக இருக்கிறோம்” என்பார்கள்.

பத்து மணி நேரத்துக்கும் மேலாக மின்சாரம் இல்லாத போதும், “நன்றாக இருக்கிறோம்” என்பார்கள்.

தண்ணீர் அழுத்தம் குறைவாக இருந்தாலும், “நன்றாக இருக்கிறோம்” என்பார்கள்.

உடல்நிலை சரியில்லாவிட்டாலும், “நன்றாக இருக்கிறோம்” என்பார்கள்.

வெளிநாட்டில் இருக்கும் தங்கள் குழந்தை கடினமாக உழைக்கிறது என்பதை அவர்கள் அறிவார்கள்; அதனால் கவலைப்படுத்த விரும்பமாட்டார்கள்.

ஆனால் நான் கேட்க முடிகிறது.

விசிறி நின்ற பின் அறையில் படரும் மூச்சுத்திணறும் வெப்பத்தை நான் கேட்க முடிகிறது.

அவர் தண்ணீர் குடிக்கும் போது இருக்கும் சோர்வை நான் கேட்க முடிகிறது.

சொல்ல விரும்பாத தலைச்சுற்றலை நான் கேட்க முடிகிறது.

என்னை கவலைப்படாமல் காக்க அவர் வைத்திருக்கும் அமைதியை நான் கேட்க முடிகிறது.

நான் கேட்கிறேன்:

“ஏ.சி. போட்டீர்களா?”

அவர் சொல்கிறார்:

“மின்சாரம் இல்லை.”

நான் கேட்கிறேன்:

“அப்போ விசிறி?”

அவர் சொல்கிறார்:

“அதுக்கும் மின்சாரம் இல்லை.”

நான் சொல்கிறேன்:

“அப்படியென்றால் கொஞ்சம் குளிர்ந்த இடத்துக்குப் போங்க.”

அவர் சிறிது நேரம் அமைதியாக இருந்து சொல்கிறார்:

“குளிர்ந்த இடம் எங்கே இருக்கிறது?”

அந்த வாக்கியம் என்னை மௌனமாக்குகிறது.

குளிர்ந்த இடம் எங்கே?

பணக்காரர்களுக்கு இந்தக் கேள்வி எளிது.

ஏ.சி. அறைகள் இருக்கின்றன.

ஷாப்பிங் மால்கள் இருக்கின்றன.

கார்கள் இருக்கின்றன.

ஜெனரேட்டர்கள் இருக்கின்றன.

தனியார் மருத்துவமனைகள் இருக்கின்றன.

அலுவலகங்கள் இருக்கின்றன.

விடுமுறை வீடுகள் இருக்கின்றன.

நிலையான மின்சாரம் இருக்கிறது.

மாற்று மின் வசதி இருக்கிறது.

தண்ணீர் இருக்கிறது.

நாளின் மிக வெப்பமான நேரத்தைத் தவிர்க்கும் நேரம் இருக்கிறது.

ஆனால் ஏழைகளுக்கு குளிர்ந்த இடம் எங்கே?

வீடு குளிர்ச்சியாக இல்லை.

தெரு குளிர்ச்சியாக இல்லை.

கட்டுமானத் தளம் குளிர்ச்சியாக இல்லை.

செங்கல் சூளை குளிர்ச்சியாக இல்லை.

வயல் குளிர்ச்சியாக இல்லை.

சந்தை குளிர்ச்சியாக இல்லை.

பேருந்து நிறுத்தம் குளிர்ச்சியாக இல்லை.

மருத்துவமனை வழித்தடம் கூட குளிர்ச்சியாக இருக்காது.

அவர்கள் வெப்பத்தைப் புரிந்துகொள்ளவில்லை என்பதல்ல.

அவர்கள் தப்பிச் செல்ல இடமில்லாதவர்கள்தான்.

இதுவே என்னை மிகக் கோபப்படுத்துகிறது.

கடுமையான வெப்பம் திடீரென்று தோன்றும் கொலையாளி அல்ல.

வெப்பஅலை எச்சரிக்கையின்றி வரும் நிலநடுக்கம் அல்ல.

வானிலை முன்னறிவிப்பு அறிகிறது.

அரசு அறிகிறது.

மின்துறை அறிகிறது.

மருத்துவமனைகள் அறிகின்றன.

நகர நிர்வாகம் அறிகிறது.

வேலைவாய்ப்பாளர்கள் அறிகிறார்கள்.

கோடைகள் மேலும் சூடாகிக் கொண்டிருக்கின்றன என்பதை அனைவரும் அறிவார்கள்.

ஏழைகள்தான் அதிக ஆபத்தில் இருப்பார்கள் என்பதை அனைவரும் அறிவார்கள்.

முதியவர்கள், குழந்தைகள், வெளியில் வேலை செய்யும் தொழிலாளர்கள், நீண்டநாள் நோயாளிகள், குடிசைப் பகுதிகளில் வாழும் மக்கள் — இவர்கள்தான் அதிகம் இறக்கக்கூடியவர்கள் என்பதை அனைவரும் அறிவார்கள்.

ஆனால் ஒவ்வொரு ஆண்டும் வெப்பஅலை வந்தால், இறப்பவர்கள் மீண்டும் அவர்களே.

ஏன்?

ஏனெனில் அவர்கள் ஏழைகள்.

ஏனெனில் அவர்களுக்கு செல்வாக்கு இல்லை.

ஏனெனில் அவர்களுக்கு குரல் இல்லை.

ஏனெனில் அவர்கள் இறந்தால் பங்குச்சந்தை குலுங்காது.

எந்த அமைச்சரும் ராஜினாமா செய்யமாட்டார்.

பணக்காரர் பகுதியின் மின்சாரம் நிறுத்தப்படாது.

பெரிய திட்டங்கள் நிற்காது.

நகரின் விளம்பரப் படம் இருண்டுவிடாது.

அவர்களின் மரணம் மிக அமைதியானது.

தூசியைப் போல அமைதியானது.

ஒரு காற்றடித்தால் போதும், அவர்கள் மறைந்து விடுவார்கள்.

அமெரிக்காவில் அந்த ஆய்வு தரவைப் பார்த்தபோது, என் உள்ளம் குளிர்ந்தது.

சில ஆய்வுகள், இந்தியாவில் ஒரு நாள் கடுமையான வெப்பமே ஆயிரக்கணக்கான கூடுதல் மரணங்களை ஏற்படுத்தக்கூடும் என்று மதிப்பிடுகின்றன; வெப்பஅலை பல நாட்கள் நீடித்தால், மரணங்கள் வேகமாக அதிகரிக்கலாம்.

ஆனால் அரசின் அதிகாரப்பூர்வ மரண எண்ணிக்கைகள் பல நேரங்களில் நகைச்சுவையாகத் தோன்றும் அளவு சிறியதாக இருக்கின்றன.

சில டஜன்.

சில நூறு.

அதிகபட்சம் இன்னும் கொஞ்சம்.

பிறகு விஷயம் முடிந்துவிடுகிறது.

ஆனால் நான் கேட்க விரும்புகிறேன்:

வெப்பஅலைக்குப் பிறகு திடீரென இறந்த முதியவர்கள் கணக்கில் வருகிறார்களா?

வெப்பத்தில் இதய நோய், சிறுநீரக நோய், சுவாச நோய் மோசமடைந்தவர்கள் கணக்கில் வருகிறார்களா?

கட்டுமானத் தளங்களில், செங்கல் சூளைகளில், வயல்களில், சாலையோரங்களில் விழுந்தவர்கள் கணக்கில் வருகிறார்களா?

மருத்துவமனைக்கே செல்ல முடியாதவர்கள், மரணச் சான்றிதழே பெறாதவர்கள், மரணக் காரணம் சரியாக பதிவு செய்யப்படாதவர்கள் கணக்கில் வருகிறார்களா?

மின்வெட்டு, தண்ணீர் பற்றாக்குறை, நெரிசலான மருத்துவமனைகள் ஆகியவற்றால் இறந்தவர்கள் கணக்கில் வருகிறார்களா?

“வெப்பஅடி” என்ற சொல்லை மட்டும் புள்ளிவிவரத்தில் எழுதினால், பலர் மரணத்திலிருந்தே மறைந்து விடுவார்கள்.

அவர்கள் இறக்கவில்லை என்பதல்ல.

அவர்களின் மரணம் வெப்பத்தால் ஏற்பட்டது என்று ஏற்றுக்கொள்ளப்படவில்லை என்பதே உண்மை.

இது இரண்டாவது மரணம்.

முதல் முறை, வெப்பம் அவர்களை கொல்லுகிறது.

இரண்டாவது முறை, புள்ளிவிவரங்கள் அவர்களை அழித்துவிடுகின்றன.

அரசு நிச்சயமாகச் சொல்லலாம்:

“நாங்கள் வெப்ப எச்சரிக்கை வெளியிட்டுள்ளோம்.”

“மதியத்தில் வெளியே செல்ல வேண்டாம் என்று மக்களிடம் கூறியுள்ளோம்.”

“நாங்கள் நடவடிக்கைகள் எடுத்துள்ளோம்.”

“மின் விநியோகத்தை வலுப்படுத்துகிறோம்.”

“மரணக் காரணங்களை ஆய்வு செய்கிறோம்.”

இந்த வாக்கியங்கள் எல்லாம் பரிச்சயமானவை.

ஆனால் நான் ஒரே கேள்வி கேட்க விரும்புகிறேன்:

ஒரு தினக்கூலி தொழிலாளி மதியத்தில் வெளியே செல்லாமல் எப்படி இருப்பார்?

அவர் வெளியே செல்லாவிட்டால், கூலி கிடைக்காது.

கூலி கிடைக்காவிட்டால், உணவு கிடைக்காது.

ஒரு கட்டுமானத் தொழிலாளி மிக வெப்பமான நேரத்தை எப்படி தவிர்ப்பார்?

அவருடைய முதலாளி அப்படியே சம்பளம் தருவாரா?

ஒரு சாலையோர வியாபாரி கடையை எப்படி மூடுவார்?

ஒரு நாள் வியாபாரம் இல்லை என்றால், முழு குடும்பத்திற்கும் வருமானம் இல்லை.

ஒரு விவசாயி வயலுக்குச் செல்லாமல் எப்படி இருப்பார்?

பயிர் அவரை காத்திருக்கும்?

ஒரு முதியவர் குளிரூட்டும் மையத்துக்கு எப்படி செல்வார்?

அருகில் அப்படியொரு மையம் இருக்கிறதா?

செல்ல போக்குவரத்து இருக்கிறதா?

அவரை அழைத்துச் செல்ல யாராவது இருக்கிறார்களா?

ஒரு குடிசைப் பகுதி வாசி “வீட்டுக்குள் இருங்கள்” என்ற ஆலோசனையை எப்படி பின்பற்றுவார்?

அவரது வீட்டு உள்ளே வெளியைவிட சூடாக இருக்கலாம்.

ஒரு குடும்பம் “ஏ.சி. அதிகம் பயன்படுத்துங்கள்” என்பதை எப்படி செய்வது?

அவர்களிடம் ஏ.சி. இருக்கவே இருக்காது.

இருந்தாலும் மின்சாரம் இருக்காமல் போகலாம்.

அதனால் உயிர் பிழைக்க வேண்டிய ஆலோசனைகளை நடுத்தர வர்க்க வாழ்க்கை வழிகாட்டியாக எழுதுவதை நிறுத்துங்கள்.

அதிக தண்ணீர் குடிக்கவும்.

வெளியே குறைவாக செல்லவும்.

ஏ.சி. பயன்படுத்தவும்.

நிழலில் இருங்கள்.

கடுமையான உடல் உழைப்பைத் தவிர்க்கவும்.

இந்த ஆலோசனைகள் தனிப்பட்ட முறையில் தவறில்லை.

தவறு என்னவெனில், பலர் இதைச் செய்யவே முடியாது என்பதை ஒரு நாடு அறிந்திருந்தும், உயிர் பிழைப்பது தனிநபர் தேர்வு போல நடிப்பது.

அவர்கள் முட்டாள்கள் என்பதால் இதைச் செய்ய முடியவில்லை அல்ல.

அவர்கள் உயிரை மதிக்கவில்லை என்பதால் அல்ல.

அவர்கள் கேட்க மறுக்கிறார்கள் என்பதால் அல்ல.

அவர்கள் ஏழைகள் என்பதால்.

தொழிலாளர் அமைப்பு அவர்களைப் பாதுகாக்காததால்.

நகரம் அவர்களுக்கு குளிர்ச்சியான இடங்களை வழங்காததால்.

மின்சார அமைப்பு அவர்களுக்கு நிலையான மின்சாரம் தராததால்.

வீடுகள் அவர்களை சூடான இரும்புப் பெட்டிகளில் அடைத்துவிடுவதால்.

மருத்துவ அமைப்பு அவர்களிலிருந்து மிகவும் தொலைவில் இருப்பதால்.

அரசு அவர்கள் தனியாகச் சகிக்கட்டும் என்று நினைப்பதால்.

மேலோட்டமாக பார்க்கும்போது, வெப்பஅலை இயற்கை பேரழிவு போலத் தோன்றும்.

ஆனால் யார் இறப்பார்கள் என்பதை பல சமயம் இயற்கை தீர்மானிப்பதில்லை.

சமூகம் தீர்மானிக்கிறது.

நகரத் திட்டமிடல் தீர்மானிக்கிறது.

மின்சார முதலீடு தீர்மானிக்கிறது.

தொழிலாளர் பாதுகாப்பு தீர்மானிக்கிறது.

வீட்டு வசதி கொள்கை தீர்மானிக்கிறது.

பொது சுகாதார அமைப்பு தீர்மானிக்கிறது.

புள்ளிவிவர அமைப்பு தீர்மானிக்கிறது.

ஒரு நாடு யாரை உண்மையில் மனிதராகக் கருதுகிறது என்பதுதான் தீர்மானிக்கிறது.

பணக்காரர்களுக்கும் வெப்பம் உணரப்படும்.

ஆனால் பணக்காரரின் வெப்பத்தை இயந்திரம் கையாளும்.

ஏழையின் வெப்பத்தை உடலே தாங்க வேண்டும்.

பணக்காரரின் கோடைக்காலம் மின் கட்டணம் அதிகரிப்பதாகும்.

ஏழையின் கோடைக்காலம் மரண ஆபத்தாகும்.

பணக்காரருக்கு மின்வெட்டு ஒரு புகார்.

ஏழைக்கு மின்வெட்டு மூச்சுத்திணறல்.

பணக்காரர் இரண்டாவது ஏர் கண்டிஷனர் வாங்கலாம்.

ஏழை ஒரே விசிறியையாவது இயக்க முடியாமல் இருக்கலாம்.

அதனால் “வெப்பம் அனைவரையும் சமமாகத் தாக்குகிறது” என்று யாராவது சொன்னால், நான் சொல்ல விரும்புவது:

இல்லை.

எந்த விதத்திலும் இல்லை.

சூரியன் அனைவரின் தலையிலும் ஒளிர்கிறது.

ஆனால் நிழல் சிலருக்கே சொந்தமானது.

ஏ.சி. சிலருக்கே சொந்தமானது.

நிலையான மின்சாரம் சிலருக்கே சொந்தமானது.

காப்பீடு, மருத்துவமனை, ஊதியத்துடன் ஓய்வு, குளிர்ந்த தண்ணீர், வெப்பத்தடுப்பு கூரை, மர நிழல், தனியார் கார் — இவையும் சிலருக்கே சொந்தமானவை.

மீதமுள்ளவர்கள் முழு கோடைக்காலத்தையும் தங்கள் தோலால் தடுக்க வேண்டியவர்கள்.

அமெரிக்காவில் எனக்கு மிகப் பெரிய வெட்கம் தருவது — நான் வெளியேறிவிட்டேன் என்பதே.

நான் குளிரூட்டப்பட்ட காற்றில் உட்கார்ந்து இந்த வார்த்தைகளை எழுதுகிறேன்.

பனித்தண்ணீர் குடிக்க முடியும்.

நாளின் மிக வெப்பமான நேரத்தில் வெளியே போகாமல் இருக்க முடியும்.

ஏ.சி. சத்தம் அதிகமென்று புலம்ப முடியும்.

இன்று வெளியே வெயில் அதிகம்; கடைக்குச் செல்ல விருப்பமில்லை என்று சொல்ல முடியும்.

ஆனால் என் தாய்நாட்டில் யாரோ ஒருவர் 47°C காற்றில் பொருட்கள் விநியோகம் செய்கிறார்.

யாரோ ஒருவர் கட்டுமானத் தளத்தில் செங்கற்கள் தூக்குகிறார்.

யாரோ ஒருவர் சாலையோரத்தில் காய்கறி விற்கிறார்.

யாரோ ஒருவர் விசிறியற்ற அறையில் காய்ச்சலுடன் தவிக்கும் முதியவரைப் பார்த்துக் கொள்கிறார்.

யாரோ ஒருவர் மின்வெட்டின்போது மருத்துவமனையில் வரிசையில் நிற்கிறார்.

யாரோ ஒருவர் இரவு முழுவதும் வெப்பத்தால் தூங்க முடியாமல், மறுநாள் மீண்டும் வேலைக்குச் செல்கிறார்.

நான் வீட்டுக்கு டாலர்கள் அனுப்புகிறேன்.

ஆனால் குளிர்ந்த காற்றை அனுப்ப முடியவில்லை.

நிலையான மின்சாரத்தை அனுப்ப முடியவில்லை.

மர நிழல் நிறைந்த தெருவை அனுப்ப முடியவில்லை.

மக்கள் உண்மையில் சென்று ஓய்வெடுக்கக்கூடிய குளிரூட்டும் மையத்தை அனுப்ப முடியவில்லை.

கடுமையான வெயிலில் தொழிலாளர்களை தொடர்ந்து வேலை செய்யச் செய்வதை முதலாளிகள் அஞ்சும் சட்டத்தை அனுப்ப முடியவில்லை.

ஏழைகளின் மரணங்களை உண்மையாகப் பதிவு செய்யும் அரசை அனுப்ப முடியவில்லை.

ஏழைகளை மனிதர்களாகக் கருதும் அமைப்பை அனுப்ப முடியவில்லை.

இதுவே வெளிநாடுகளில் வாழும் இந்தியர்களின் உதவியற்ற நிலை.

நாம் பணம் அனுப்பலாம்.

பொருட்கள் வாங்கித் தரலாம்.

தொலைபேசியில் பேசலாம்.

பெற்றோரிடம் அதிக தண்ணீர் குடிக்க நினைவூட்டலாம்.

WhatsApp-ல் வெப்ப எச்சரிக்கைகளை அனுப்பலாம்.

ஆனால் மின்சார அமைப்பு இடிந்து விழும்போது, நகரங்கள் எரியும் போது, ஏழைகள் தொடர்ந்து வேலை செய்ய வேண்டியபோது, அரசின் புள்ளிவிவரங்கள் மரணங்களைத் தாழ்த்திக் காட்டும் போது, நமது அன்பு பாலைவனத்தில் ஊற்றப்படும் ஒரு கப் தண்ணீராக மாறுகிறது.

அது பயனற்றதல்ல.

ஆனால் மிகக் குறைவு.

நம்பிக்கையிழக்க வைக்கும் அளவுக்கு குறைவு.

இது வெறும் “வெப்பத்தால் இறப்பு” அல்ல என்று எனக்குப் பெருகப் பெருகத் தோன்றுகிறது.

இது கைவிடப்படுதல்.

அடிப்படை கட்டமைப்பால் கைவிடப்படுதல்.

புள்ளிவிவர அமைப்பால் கைவிடப்படுதல்.

தொழிலாளர் சந்தையால் கைவிடப்படுதல்.

நகரத் திட்டமிடலால் கைவிடப்படுதல்.

அரசியல் முன்னுரிமைகளால் கைவிடப்படுதல்.

ஏ.சி. அலுவலகங்களில் உட்கார்ந்து “வளர்ச்சி” பற்றி பேசும் மனிதர்களால் கைவிடப்படுதல்.

ஏழைகள் எங்கு இருக்கிறார்கள் என்பதை அவர்கள் நிச்சயமாக அறிவார்கள்.

தேர்தலின்போது அறிவார்கள்.

வரி வசூலிக்கும் போது அறிவார்கள்.

குடியிருப்புகளை இடிக்கும் போது அறிவார்கள்.

நிலம் கைப்பற்றும் போது அறிவார்கள்.

பிரசாரப் பொருட்கள் பகிரும் போது அறிவார்கள்.

வேலைக்காரர்கள் தேவைப்படும் போது அறிவார்கள்.

வரிசையில் நிற்கவும், வாக்களிக்கவும், கீழ்ப்படிக்கவும், செங்கற்கள் சுமக்கவும், தெரு துடைக்கவும், பொருட்கள் விநியோகம் செய்யவும், உணவு பயிரிடவும் ஏழைகள் தேவைப்படும் போது, அவர்கள் ஒருபோதும் மறைந்தவர்கள் அல்ல.

ஆனால் குளிர்ந்த காற்று, குடிநீர், மின்சாரம், மருத்துவம், ஓய்வுரிமை, நிழல், வீட்டு மேம்பாடு, மரணப் புள்ளிவிவரம் ஆகியவை ஏழைகளுக்குத் தேவைப்படும்போது, அவர்கள் திடீரென்று மறைந்து விடுகிறார்கள்.

இது தெரியாமை அல்ல.

இது தேர்ந்தெடுத்த குருட்டுத்தனம்.

ஒரு நாடு உண்மையாகவே ஏழைகளைப் பாதுகாக்க விரும்பினால், சடலங்கள் தோன்றிய பிறகே அறிவிப்பு வெளியிடாது.

வெப்பஅலை வருவதற்கு முன் பள்ளிகள், சமூக மையங்கள், பொது கட்டிடங்களை குளிரூட்டும் தங்குமிடங்களாகத் திறக்கும்.

குடிசைப் பகுதிகளில் குடிநீர் புள்ளிகளையும் நிழல் வசதிகளையும் அமைக்கும்.

வெளியில் வேலை செய்பவர்களுக்கு கட்டாய ஓய்வு நேரம் விதித்து, அவர்களின் கூலி குறைக்கப்படாததை உறுதி செய்யும்.

கட்டுமானத் தளங்கள், செங்கல் சூளைகள், டெலிவரி தளங்கள், சந்தைகள், தொழிற்சாலைகள் ஆகியவற்றை தொழிலாளர்களுக்கான குளிர்ச்சி மற்றும் பாதுகாப்புப் பொறுப்பு ஏற்க கட்டாயப்படுத்தும்.

தகடு கூரைகளையும் குறைந்த வருமான வீடுகளையும் மாற்றியமைக்கும்.

மின் வலையமைப்பையும் டிரான்ஸ்ஃபார்மர்களையும் முன்கூட்டியே பராமரிக்கும்.

முதியவர்கள், நீண்டநாள் நோயாளிகள் ஆகியோருக்காக சமூக சுகாதார கண்காணிப்பை அமைக்கும்.

வெப்பத்தால் ஏற்படும் மரணங்களை வெறும் வானிலைச் செய்தியாக அல்ல, பொது சுகாதார நெருக்கடியாகக் காணும்.

நிர்வாக மாயையைப் பாதுகாக்க அழகான குறைந்த எண்ணிக்கைகளை வெளியிடாமல், உண்மையான மரணத் தரவை வெளியிடும்.

ஏனெனில் உண்மையான எண்கள் இல்லாமல் உண்மையான பொறுப்பு இல்லை.

உண்மையான பொறுப்பு இல்லாமல் உண்மையான மாற்றம் இல்லை.

ஒரு முதியவர் வெப்பஅலையில் இறந்தாலும், மரணச் சான்றிதழில் “இதய நிறுத்தம்” என்று எழுதப்பட்டால், அவர் வெப்பஅலை மரணங்களில் இருந்து மறைந்து விடுகிறார்.

ஒரு தொழிலாளர் கட்டுமானத் தளத்தில் விழுந்து இறந்தாலும், பொதுப் புள்ளிவிவரத்தில் சேராதால், அவர் கொள்கையிலிருந்து மறைந்து விடுகிறார்.

மின்வெட்டில் ஒரு முழு குடிசைப் பகுதி கடுமையான வெப்பமான இரவைத் தாங்கினாலும், யாரும் அதை பதிவு செய்யாவிட்டால், அவர்கள் நகரத் திட்டமிடலிலிருந்து மறைந்து விடுகிறார்கள்.

புள்ளிவிவரம் ஒரு தொழில்நுட்பக் கேள்வி மட்டும் அல்ல.

அது ஒரு நெறிக் கேள்வி.

நீங்கள் ஒருவரை எண்ணுகிறீர்களா இல்லையா என்பது, அவரது இருப்பை நீங்கள் ஏற்றுக்கொள்கிறீர்களா இல்லையா என்பதை தீர்மானிக்கிறது.

அவரது இருப்பை ஏற்றுக்கொள்கிறீர்களா இல்லையா என்பது, அவருக்காக நீங்கள் பணம் செலவிடுவீர்களா இல்லையா என்பதை தீர்மானிக்கிறது.

நீங்கள் அவருக்காக பணம் செலவிடுவீர்களா இல்லையா என்பது, அடுத்த முறை அவர் மீண்டும் இறப்பாரா இல்லையா என்பதை தீர்மானிக்கிறது.

அதனால்தான் அபத்தமாகக் குறைந்த மரண எண்ணிக்கைகளை நான் ஏற்க முடியவில்லை.

பெரிய எண்கள் எனக்கு பிடிக்கும் என்பதற்காக அல்ல.

எண்ணப்படாமல் தவறவிடப்படும் ஒவ்வொரு மரணமும், ஒரு குடும்பத்தை அரசு இரண்டாவது முறை கைவிடுகிறது என்பதற்காக.

முதல் முறை, வெப்பம் அவர்கள் உயிரைப் பறிக்கிறது.

பிறகு, அமைப்பு அவர்கள் மரணத்தின் அர்த்தத்தைப் பறிக்கிறது.

இறுதியில், சமூகம் அவர்கள் நினைவையும் பறிக்கிறது.

ஒரு மனிதன் வெப்பத்தால் இறக்கிறான்.

பெயர் இல்லை.

செய்தி இல்லை.

இழப்பீடு இல்லை.

பொறுப்பு இல்லை.

நினைவு இல்லை.

வீட்டில் ஒருவரே குறைந்து விடுகிறார்.

ஒரு தாய்க்கு மகன் இல்லை.

ஒரு குழந்தைக்கு தந்தை இல்லை.

ஒரு முதியவருக்கு பராமரிப்பாளர் இல்லை.

ஒரு குடும்பத்திற்கு ஒரு வருமானம் இல்லை.

பிறகு உலகம் தொடர்ந்து சொல்கிறது:

“இந்த கோடை மிகவும் சூடாக இருக்கிறது.”

இல்லை.

இது வெறும் “மிகவும் சூடாக” இருப்பது அல்ல.

இது வறுமையின் பேரழிவு.

அடிப்படை கட்டமைப்பின் தோல்வி.

பொது நிர்வாகத்தின் தோல்வி.

அதிகாரம் இல்லாத மக்களை மரணத்தின் விளிம்பில் நிறுத்திவிட்டு, அவர்கள் இயற்கையாகவே இறந்தார்கள் என்று நடிப்பது.

சிலர் சொல்வார்கள் என்று எனக்குத் தெரியும்:

“இந்தியாவில் மக்கள் தொகை அதிகம். நிர்வாகம் கடினம்.”

ஆம், கடினம்.

ஆனால் கடினம் என்பது கைவிடுவதற்கான காரணமாக இருக்க முடியாது.

சிலர் சொல்வார்கள்:

“காலநிலை மாற்றம் உலகளாவிய பிரச்சினை. ஒரு அரசு இதைத் தீர்க்க முடியாது.”

ஆம், காலநிலை மாற்றம் உலகளாவிய பிரச்சினை.

ஆனால் குளிரூட்டும் மையங்கள், மின் வலையமைப்பு பராமரிப்பு, தொழிலாளர் பாதுகாப்பு, வீட்டு வெப்பத் தடுப்பு, பொது குடிநீர், நேர்மையான புள்ளிவிவரம் — இவை தொலைதூர உலகளாவிய பேச்சுவார்த்தைகள் அல்ல.

இவை அரசு இன்று செய்யக்கூடியதும், நாளையும் செய்யக்கூடியதுமான செயல்கள்.

சிலர் சொல்வார்கள்:

“வளங்கள் குறைவு.”

ஆம், வளங்கள் குறைவு.

ஆனால் வளங்கள் குறைவாக இருக்கும்போது, முதலில் பாதுகாக்கப்பட வேண்டியது அதிகம் இறக்கக்கூடியவர்கள்தான்.

குரல் அதிகமாக உள்ளவர்கள் அல்ல.

பணம் அதிகமாக உள்ளவர்கள் அல்ல.

டெலிவிஷனில் அதிகம் தோன்றுபவர்கள் அல்ல.

நாகரிகத்தின் அளவுகோல் நகர மையத்தில் எத்தனை உயரமான கட்டிடங்கள் உள்ளன என்பதல்ல.

ஷாப்பிங் மால்கள் எவ்வளவு குளிர்ச்சியாக உள்ளன என்பதல்ல.

பணக்காரர் பகுதிகள் இரவில் எவ்வளவு ஒளிர்கின்றன என்பதல்ல.

ஏ.சி. இல்லாத ஒரு முதியவர் வெப்பஅலையில் உயிர் பிழைக்க முடிகிறதா என்பதுதான் அளவுகோல்.

செங்கல் சூளையில் வேலை செய்யும் தொழிலாளர் உயிரை ஆபத்தில் இட்டுக் கொள்ளாமல் கூலி சம்பாதிக்க முடியிறதா என்பதுதான் அளவுகோல்.

குடிசைப் பகுதியில் இருக்கும் ஒரு குழந்தை இரவில் தூங்க முடியிறதா என்பதுதான் அளவுகோல்.

ஒரு கிராமத்து தாய் மார்பில் ஈரத் துணி வைத்து மின்சாரம் திரும்ப வரப் பிரார்த்திக்க வேண்டியதில்லை என்பதுதான் அளவுகோல்.

அதுவே ஒரு நாட்டின் உண்மையான மரியாதை.

வளர்ச்சி என்பது சிலரைக் கண்ணாடிக் கட்டிடங்களுக்குள் ஏ.சி. காற்றில் வாழவைத்து, மற்றவர்களை வெப்பஅலையில் தூசியைப் போல இறக்க விட்டால், அது வளர்ச்சி அல்ல.

அது தேர்வு.

யார் வசதியாக வாழ தகுதியானவர்.

யார் வெறும் சகித்துக் கொள்ளவேண்டும்.

யாருடைய உயிர் எண்ணப்படத் தகுதியானது.

யாருடைய மரணம் புறக்கணிக்கப்படலாம்.

“அவர்களுக்கு வெப்பம் பழக்கம்” என்று நான் இனி கேட்க விரும்பவில்லை.

யாரும் மரணத்தின் விளிம்புவரை சுடப்படுவதற்கு பழக வேண்டியதில்லை.

“இந்தியர்கள் இயல்பாகவே வெப்பத்தைத் தாங்குவார்கள்” என்றும் கேட்க விரும்பவில்லை.

மனித உடல் அரசியல் கோஷம் அல்ல.

இதயம், சிறுநீரகம், நுரையீரல், இரத்தம், தோல் — வறுமையால் வலிமையாக மாறாது.

“முன்பு ஏ.சி. இல்லாமலே மக்கள் வாழ்ந்தார்கள்” என்றும் கேட்க விரும்பவில்லை.

முன்பிருந்த வெப்பம் இன்றைய வெப்பம் அல்ல.

முன்பிருந்த நகரங்கள் இன்றைய நகரங்கள் அல்ல.

முன்பு இரவுகள் அதிகம் குளிர்ந்தன.

முன்பிருந்த வீடுகள், மரங்கள், நீர்வழிகள், வேலை நேரங்கள் வேறுபட்டவை.

கடந்த காலத்தை வைத்து இன்றைய கொடூரத்துக்கு காரணம் காட்டுவது கூட ஒரு கொடூரம்.

முக்கியமாக, “சில மரணங்கள் சாதாரணம்” என்று நான் கேட்க விரும்பவில்லை.

ஒரு ஏழையின் மரணமும் சாதாரணம் அல்ல.

வெப்பஅலை, மின் வலையமைப்பு, வறுமை, அலட்சியம் ஆகியவை இணைந்து மரணத்துக்குத் தள்ளும் ஒருவரின் மரணத்தை சாதாரணம் என்று அழைக்க முடியாது.

மரணத்தை சாதாரணமாக்குவது மிக ஆபத்தான அரசியல்.

ஏனெனில் “ஏழைகள் கோடையில் இறப்பார்கள்” என்று அனைவரும் ஏற்றுக்கொண்டவுடன், அரசு பதற வேண்டியதில்லை.

ஊடகம் கேள்வி கேட்க வேண்டியதில்லை.

நகரம் மாற வேண்டியதில்லை.

முதலாளிகள் பொறுப்பேற்க வேண்டியதில்லை.

சமூகம் நினைவில் வைத்திருக்க வேண்டியதில்லை.

பிறகு அடுத்த வருடமும் மக்கள் இறப்பார்கள்.

அதற்குப் பிறகும் இறப்பார்கள்.

ஒவ்வொரு ஆண்டும் புதிய தூசி பறந்து போகும்.

ஆனால் அவர்கள் தூசி அல்ல.

அவர்கள் மனிதர்கள்.

அதிகாலை வேலைக்குப் புறப்படும் மக்கள்.

குழந்தைகளுக்கு மருந்து வாங்கும் மக்கள்.

சாலையோரத்தில் பழம் விற்கும் மக்கள்.

நகரங்களை கட்டும் மக்கள்.

செங்கற்கள் தயாரிக்கும் மக்கள்.

காய்கறிகளை சந்தைக்கு கொண்டு வரும் மக்கள்.

பணக்காரர் பகுதிகளுக்கு பொதிகள் விநியோகம் செய்யும் மக்கள்.

குப்பை அகற்றும் மக்கள்.

தண்ணீருக்காக வரிசையில் நிற்கும் மக்கள்.

மூச்சுத்திணறும் அறைகளில் தூங்கும் மக்கள்.

அவர்கள் இந்த நாட்டைத் தாங்கி நிற்கிறார்கள்.

ஆனால் இந்த நாடு அவர்களுக்கு கோடையை உயிருடன் கடக்க முடியும் என்ற வாக்குறுதி கூட தரவில்லை.

அமெரிக்காவில் இருந்து இதை எழுதும் போது எனக்கு ஆழமான வெட்கம் இருக்கிறது.

நான் அவர்களிலிருந்து தொலைவில் இருக்கிறேன் என்பதை அறிவேன்.

இந்த சமமற்ற உலகத்திலிருந்து நானும் பயன் அடைகிறேன் என்பதை அறிவேன்.

குளிர்ந்த காற்றில் உட்கார்ந்து வெப்பத்தைக் குற்றம் சொல்லுவது தானாகவே குத்தும் உண்மை.

ஆனால் மௌனம் இன்னும் அதிகமாகக் குத்தும்.

நாம் வெளிநாட்டில் இருப்பவர்கள் வெளியேறிவிட்டோம் என்பதற்காக பேசுவதை நிறுத்தினால், அவர்கள் இன்னும் விரைவாக மறக்கப்படுவார்கள்.

நாம் வீட்டுக்கு பணம் அனுப்பிவிட்டு, ஏன் அந்தப் பணம் நிலையான மின்சாரத்தை வாங்க முடியவில்லை, ஏன் ஏழைகளுக்கு குளிரூட்டும் மையங்கள் இல்லை, ஏன் மரணங்கள் நேர்மையாக எண்ணப்படவில்லை, ஏன் வெளியில் வேலை செய்பவர்களுக்கு ஓய்வு உரிமை இல்லை என்று கேட்காவிட்டால், நாம் ஒரு அழுகிய அமைப்புக்கு வெறும் பதக்கம் ஒட்டுகிறோம்.

நான் அதிகம் செய்ய முடியாது.

ஆனால் குறைந்தபட்சம் சொல்ல வேண்டும்:

அவர்கள் வெப்பத்தின் தூசி அல்ல.

புள்ளிவிவரப் பிழைகள் அல்ல.

இயற்கை பேரழிவின் பின்னணி அல்ல.

வறுமை தாங்கவேண்டிய விதி அல்ல.

வளர்ச்சிக்காக பலியாக்கப்படக்கூடியவர்கள் அல்ல.

அவர்கள் போதுமான உழைப்பு செய்யாததால் இறக்கவில்லை.

தங்களைப் பாதுகாக்கத் தெரியாததால் இறக்கவில்லை.

அவர்களின் அதிர்ஷ்டம் கெட்டதால் இறக்கவில்லை.

வெப்பஅலை வந்தது, ஆனால் அவர்களைப் பாதுகாக்க வேண்டிய அமைப்பு வரவில்லை என்பதால் அவர்கள் இறந்தார்கள்.

மின்சாரம் வரவில்லை.

தண்ணீர் வரவில்லை.

மருத்துவம் வரவில்லை.

ஒழுங்குமுறை வரவில்லை.

தொழிலாளர் பாதுகாப்பு வரவில்லை.

நேர்மையான புள்ளிவிவரம் வரவில்லை.

அரசின் கை வரவில்லை.

வெப்பம் மட்டும் வந்தது.

வெப்பம் ஏழைகளுக்கு ஒருபோதும் இரக்கம் காட்டாது.

ஒருநாள் இந்தியாவில் வெப்பஅலை மரணங்கள் இவ்வளவு எளிதாகத் தள்ளி வைக்கப்படாது என்று நான் நம்புகிறேன்.

ஒவ்வொரு மரணத்திற்கும் கேள்விகள் கேட்கப்பட வேண்டும்:

அவர் எங்கு வாழ்ந்தார்?

இறப்பதற்கு முன் மின்சாரம் இருந்ததா?

தண்ணீர் இருந்ததா?

ஏ.சி. அல்லது விசிறி இருந்ததா?

ஏதேனும் நீண்டநாள் நோய் இருந்ததா?

மருத்துவமனைக்கு சென்றாரா?

மருத்துவமனை அவரை ஏற்க முடியுமா?

அவர் வெளியில் வேலை செய்பவரா?

அவருடைய முதலாளிக்கு பொறுப்பு இருந்ததா?

அருகில் குளிரூட்டும் மையம் இருந்ததா?

சமூகம் முதியவர்களைச் சரிபார்த்ததா?

மின்வெட்டு எவ்வளவு நேரம் நீடித்தது?

டிரான்ஸ்ஃபார்மர் ஏன் எரிந்தது?

மின் வலையமைப்பு ஏன் முன்கூட்டியே மேம்படுத்தப்படவில்லை?

அவருடைய மரணம் ஏன் வெப்பஅலை மரணமாகக் கணக்கிடப்படவில்லை?

இந்தக் கேள்விகள் கேட்கப்படாவிட்டால், அடுத்த வருடமும் மக்கள் இறப்பார்கள்.

இந்தக் கேள்விகளுக்குப் பதில் தரப்படாவிட்டால், மரணங்கள் தொடர்ந்து ஆவியாகி மறைந்துகொண்டே இருக்கும்.

நான் இந்திய அரசிடம் சொல்ல விரும்புகிறேன்:

சர்வதேச மாநாடுகளில் climate resilience பற்றி மட்டும் பேச வேண்டாம்.

முதலில் இரவில் குடிசைப் பகுதிகளில் நடந்து பாருங்கள்.

நகர மையத்தில் சில வரிசை மரங்கள் நட்டு புகைப்படம் எடுப்பதை மட்டும் செய்ய வேண்டாம்.

முதலில் தகடு கூரைகளின் கீழ் மக்கள் எப்படி தூங்குகிறார்கள் என்பதைப் பாருங்கள்.

அழகான குறைந்த மரண எண்ணிக்கைகளை மட்டும் வெளியிட வேண்டாம்.

முதலில் ஆய்வு மதிப்பீடுகளுக்கும் அரசு புள்ளிவிவரங்களுக்கும் இத்தனை பெரிய வித்தியாசம் ஏன் என்பதை விளக்குங்கள்.

மக்களிடம் “வெளியே செல்ல வேண்டாம்” என்று மட்டும் சொல்ல வேண்டாம்.

முதலில் வெளியே செல்லாதவர்கள் பசி காரணமாக இறக்க மாட்டார்கள் என்பதை உறுதி செய்யுங்கள்.

“அதிக தண்ணீர் குடிக்கவும்” என்று மட்டும் சொல்ல வேண்டாம்.

முதலில் ஒவ்வொரு சமூகத்திற்கும் தூய்மையான தண்ணீர் கொடுங்கள்.

“ஏ.சி. போட்டுக்கொள்ளுங்கள்” என்று மட்டும் சொல்ல வேண்டாம்.

முதலில் ஏழைகளுக்கு மின்சாரம் கொடுங்கள்.

“வளர்ச்சி” என்று மட்டும் சொல்ல வேண்டாம்.

முதலில் மக்கள் கோடையை உயிருடன் கடக்கட்டும்.

அமெரிக்கா, பிரிட்டன், கனடா, ஆஸ்திரேலியா, வளைகுடா நாடுகளில் வாழும் இந்தியர்களிடம் நான் சொல்ல விரும்புகிறேன்:

நாம் நம் தாய்நாட்டை திருவிழாக்களில் மட்டும் நினைக்க முடியாது.

பணம் அனுப்பும் போது மட்டும் வீட்டை நினைக்க முடியாது.

நமது பெற்றோர், உறவினர், அண்டை வீட்டார், பள்ளி நண்பர்கள், ஊர் மக்கள் — பலர் இன்னும் அந்த வெப்பஅலையில் உள்ளனர்.

நாம் ஏ.சி.யில் வாழ்கிறோம் என்பதற்காக, பார்க்காதது போல நடிக்க முடியாது.

நாம் பணம் அனுப்புகிறோம் என்பதற்காக, பொறுப்பு முடிந்துவிடாது.

நாம் கேட்க வேண்டும்.

எழுத வேண்டும்.

நினைவில் வைத்திருக்க வேண்டும்.

அரசின் எண்ணிக்கைகளால் அழிக்கப்பட்டவர்களை உலகிற்குள் மீண்டும் எழுத வேண்டும்.

ஏனெனில் அவர்கள் நினைவில் வைக்கப்படாவிட்டால், அவர்கள் உண்மையிலேயே தூசியைப் போல மறைந்து விடுவார்கள்.

நான் அதை ஏற்க முடியாது.

சாலையோரத்தில் பழம் விற்கும் முதியவர் தூசி அல்ல.

செங்கல் சூளை தொழிலாளர் தூசி அல்ல.

கட்டுமானத் தளத்தில் இருக்கும் இளைஞன் தூசி அல்ல.

மின்வெட்டில் அறைக்குள் இறந்த தாய் தூசி அல்ல.

வெப்பத்தால் அழ கூட முடியாத குழந்தை தூசி அல்ல.

அவர்கள் எல்லோரும் வாழ்ந்தவர்கள்.

அவர்கள் எல்லோரும் சோர்ந்தவர்கள்.

அவர்கள் எல்லோரும் நேசித்தவர்கள்.

யாரோ ஒருவர் அவர்களை எதிர்பார்த்திருந்தார்.

அவர்கள் பாதுகாப்புக்குத் தகுதியானவர்கள்.

அவர்கள் எண்ணப்படத் தகுதியானவர்கள்.

அவர்கள் நினைவில் வைக்கப்படத் தகுதியானவர்கள்.

நான் அமெரிக்காவின் குளிர்ந்த காற்றில் உட்கார்ந்து, வீட்டுக்கு குளிர்ந்த காற்றை அனுப்ப முடியாது என்பதை அறிவேன்.

ஆனால் குறைந்தபட்சம் அவர்களின் பெயர்கள், இடங்கள், துயரங்கள், புறக்கணிக்கப்பட்ட மரணங்கள் — இவற்றை எழுத முடியும்.

இது போதாது என்பதை அறிவேன்.

வார்த்தைகள் வெப்பநிலையை குறைக்க முடியாது.

வார்த்தைகள் மின் வலையமைப்பைச் சரிசெய்ய முடியாது.

வார்த்தைகள் இறந்தவர்களை மீண்டும் கொண்டு வர முடியாது.

ஆனால் வார்த்தைகள் மறப்பை மறுக்க முடியும்.

வார்த்தைகள் சொல்ல முடியும்:

அவர்கள் இயற்கையாக மறைந்தவர்கள் அல்ல.

அவர்களின் விதி மரணம் அல்ல.

அவர்கள் தூசி அல்ல.

ஆபத்தை அறிந்திருந்தும் தயாராகாத அமைப்பால் கைவிடப்பட்டவர்கள்.

வறுமையை மௌனமாகவும், மௌனத்தை இல்லாமையாகவும் கருதும் உலகத்தால் பின்தள்ளப்பட்டவர்கள்.

ஒரு நாடு தனது மிக ஏழை மக்கள் வெப்பஅலையில் எப்படித் இறக்கிறார்கள் என்பதைத் தெளிவாக எண்ணத் தயங்கினால், அதன் “வளர்ச்சி” எனப்படும் ஒன்றின் கீழ் ஒரு நிழல் இருக்கிறது.

அந்த நிழலில் ஏ.சி. இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

மின்சாரம் இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

தண்ணீர் இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

ஓய்வுரிமை இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

மருத்துவம் இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

குரல் இல்லாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

எண்ணப்படாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

நினைவில் வைக்கப்படாதவர்கள் இருக்கிறார்கள்.

அவர்கள் முற்றிலும் இல்லாமையாகிவிடாமல் இருக்கவே நான் இந்தக் கட்டுரையை எழுதுகிறேன்.

ஒரு மனிதராவது இன்னும் அறிந்தால் போதும்.

ஒரு மனிதராவது இன்னும் நினைத்தால் போதும்.

ஒரு மனிதராவது புரிந்துகொண்டால் போதும்:

வெப்பம் உடலை மட்டும் கொல்லாது.

அலட்சியமும் கொல்லும்.

வறுமையும் கொல்லும்.

மின்வெட்டும் கொல்லும்.

சிதைந்த அடிப்படை கட்டமைப்பும் கொல்லும்.

பொய்யான குறைந்த மரண எண்ணிக்கைகளும் கொல்லும்.

மறப்பும் இரண்டாவது முறை கொல்லும்.

நான் வீட்டுக்கு குளிர்ந்த காற்றை அனுப்ப முடியாது.

ஆனால் அவர்கள் தூசியைப் போல பறந்து போக நான் விரும்பவில்லை.